61.2.2.6

कथं वा पुरुषान्निर्गुणाद् एव

kathaṃ vā puruṣānnirguṇād eva

61.2.2.7

तस्मात् प्रकृतेर् युज्यते

tasmāt prakṛter yujyate

61.2.2.8

यथा शुक्लेभ्यस्तन्तुभ्यः शुक्ल एव पटो भवति कृष्णेभ्यः कृष्ण एवेत्येवं त्रिगुणात् प्रधानात् त्रयो लोकास्त्रिगुणाः समुत्पन्ना इति गम्यते

yathā śuklebhyastantubhyaḥ śukla eva paṭo bhavati kṛṣṇebhyaḥ kṛṣṇa evetyevaṃ triguṇāt pradhānāt trayo lokāstriguṇāḥ samutpannā iti gamyate

61.2.2.9

निर्गुण ईश्वरः सगुणानां लोकानां तस्मादुत्पत्तिर् अयुक्तेति

nirguṇa īśvaraḥ saguṇānāṃ lokānāṃ tasmādutpattir ayukteti

61.2.2.10

अनेन पुरुषो व्याख्यातः

anena puruṣo vyākhyātaḥ

61.2.2.11

तथा केषांचित् कालः कारणम् इत्युक्तं च

tathā keṣāṃcit kālaḥ kāraṇam ityuktaṃ ca

61.2.2.12

कालः पचति भूतानि कालः संहरते जगत्

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate jagat

61.2.2.13

कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः

kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ

61.2.3

व्यक्ताव्यक्तपुरुषास् त्रयः पदार्थास्तेन कालो ऽन्तर्भूतो ऽस्ति

vyaktāvyaktapuruṣās trayaḥ padārthāstena kālo 'ntarbhūto 'sti

61.2.3.2

स हि व्यक्तः

sa hi vyaktaḥ

61.2.3.3

सर्वकर्तृत्वात् कालस्यापि प्रधानम् एव कारणम्

sarvakartṛtvāt kālasyāpi pradhānam eva kāraṇam

61.2.3.4

स्वभावो ऽप्यत्रैव लीनः

svabhāvo 'pyatraiva līnaḥ

61.2.3.5

तस्मात् कालो न कारणं नापि स्वभाव इति

tasmāt kālo na kāraṇaṃ nāpi svabhāva iti

61.2.3.6

तस्मात् प्रकृतिर् एव कारणम्

tasmāt prakṛtir eva kāraṇam

61.2.3.7

न प्रकृतेः कारणान्तरम् अस्तीति

na prakṛteḥ kāraṇāntaram astīti

61.2.3.8

न पुनर् दर्शनम् उपयाति पुरुषस्यातः प्रकृतेः सुकुमारतरं सुभोग्यतरं न किंचिद् ईश्वरादिकारणम् अस्तीति मे मतिर् भवति

na punar darśanam upayāti puruṣasyātaḥ prakṛteḥ sukumārataraṃ subhogyataraṃ na kiṃcid īśvarādikāraṇam astīti me matir bhavati

61.2.3.9

तथा च लोके रूढं पुरुषो मुक्तः पुरुषः संसरतीति च

tathā ca loke rūḍhaṃ puruṣo muktaḥ puruṣaḥ saṃsaratīti ca

61.2.3.10

उदित आह

udita āha

62.2.1

तस्मात् कारणात् पुरुषो न बध्यते नापि मुच्यते नापि संसरति यस्मात् कारणात् प्रकृतिर् एव नानाश्रया दैवमानुषतिर्यग्योन्याश्रया बुद्ध्यहंकारतन्मात्रेन्द्रियभूतस्वरूपेण बध्यते मुच्यते संसरति चेति

tasmāt kāraṇāt puruṣo na badhyate nāpi mucyate nāpi saṃsarati yasmāt kāraṇāt prakṛtir eva nānāśrayā daivamānuṣatiryagyonyāśrayā buddhyahaṃkāratanmātrendriyabhūtasvarūpeṇa badhyate mucyate saṃsarati ceti

62.2.1.2

अथ मुक्त एव स्वभावात् स सर्वगतश्च कथं संसरति

atha mukta eva svabhāvāt sa sarvagataśca kathaṃ saṃsarati

Sāṃkhyakārikābhāṣya