3.2.1.20

रसतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः

rasatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ

3.2.1.21

तद् एवम् अप उत्पादयतीति प्रकृतिः

tad evam apa utpādayatīti prakṛtiḥ

3.2.1.22

एवं महदाद्याः सप्त प्रकृतयो विकृतयश् च

evaṃ mahadādyāḥ sapta prakṛtayo vikṛtayaś ca

3.2.1.23

षोडशकश् च विकारः

ṣoḍaśakaś ca vikāraḥ

3.2.1.24

पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्येकादशं मनः पञ्च महाभूतान्येष षोडशको गणो विकृतिर् एव

pañca buddhīndriyāṇi pañca karmendriyāṇyekādaśaṃ manaḥ pañca mahābhūtānyeṣa ṣoḍaśako gaṇo vikṛtir eva

3.2.1.25

विकारो विकृतिः

vikāro vikṛtiḥ

3.2.1.26

न प्रकृतिर् न विकृतिः पुरुषः

na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ

3.2.1.27

एवम् एषाम् व्यक्ताव्यक्तज्ञानाम् त्रयाणाम् पदार्थानां कैः कियद्भिः प्रमाणैः केन कस्य वा प्रमाणेन सिद्धिर् भवति

evam eṣām vyaktāvyaktajñānām trayāṇām padārthānāṃ kaiḥ kiyadbhiḥ pramāṇaiḥ kena kasya vā pramāṇena siddhir bhavati

3.2.1.28

इह लोके प्रमेयवस्तु प्रमाणेन साध्यते

iha loke prameyavastu pramāṇena sādhyate

3.2.1.29

यथा प्रस्थादिभिर् व्रीहयस् तुलया चन्दनादि

yathā prasthādibhir vrīhayas tulayā candanādi

3.2.1.30

तस्मात् प्रमाणम् अभिधेयम्

tasmāt pramāṇam abhidheyam

4.2.1

दृष्टम्

dṛṣṭam

4.2.1.2

यथा श्रोत्रं त्वक् चक्षुर् जिह्वा घ्राणम् इति पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि

yathā śrotraṃ tvak cakṣur jihvā ghrāṇam iti pañca buddhīndriyāṇi

4.2.1.3

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा एषां पञ्चानाम् पञ्चैव विषया यथासंख्यम्

śabdasparśarūparasagandhā eṣāṃ pañcānām pañcaiva viṣayā yathāsaṃkhyam

4.2.1.4

शब्दं श्रोत्रं गृह्णाति त्वक् स्पर्शं चक्षू रूपं जिह्वा रसं घ्राणं गन्धम् इति

śabdaṃ śrotraṃ gṛhṇāti tvak sparśaṃ cakṣū rūpaṃ jihvā rasaṃ ghrāṇaṃ gandham iti

4.2.1.5

एतद् दृष्टम् इत्युच्यते प्रमाणम्

etad dṛṣṭam ityucyate pramāṇam

4.2.1.6

प्रत्यक्षेणानुमानेन वा यो ऽर्थो न गृह्यते स आप्तवचनाद् ग्राह्यः

pratyakṣeṇānumānena vā yo 'rtho na gṛhyate sa āptavacanād grāhyaḥ

4.2.1.7

यथेन्द्रो देवराज उत्तराः कुरवः स्वर्गे ऽप्सरस इत्यादि

yathendro devarāja uttarāḥ kuravaḥ svarge 'psarasa ityādi

4.2.1.8

प्रत्यक्षानुमानाग्राह्यम् अथाप्तवचनाद् गृह्यते

pratyakṣānumānāgrāhyam athāptavacanād gṛhyate

4.2.1.9

अपि चोक्तम्

api coktam

Sāṃkhyakārikābhāṣya