38.2.1.6

गन्धतन्मात्रात् पृथिवी रूपतन्मात्रात् तेजो रसतन्मात्राद् आपः स्पर्शतन्मात्राद् वायुः शब्दतन्मात्राद् आकाशम् इति

gandhatanmātrāt pṛthivī rūpatanmātrāt tejo rasatanmātrād āpaḥ sparśatanmātrād vāyuḥ śabdatanmātrād ākāśam iti

38.2.1.7

एवम् उत्पन्नान्येतानि महाभूतानि

evam utpannānyetāni mahābhūtāni

38.2.1.8

एते विशेषा मानुषाणां विषयाः शान्ताः सुखलक्षणा घोरा दुःखलक्षणा मूढा मोहलक्षणाः

ete viśeṣā mānuṣāṇāṃ viṣayāḥ śāntāḥ sukhalakṣaṇā ghorā duḥkhalakṣaṇā mūḍhā mohalakṣaṇāḥ

38.2.1.9

यथाकाशं कस्यचिद् अनवकाशाद् अन्तर्गृहादेर् निर्गतस्य सुखात्मकं शान्तं भवति तद् एव शीतोष्णवातवर्षाभिभूतस्य दुःखात्मकं घोरं भवति तद् एव पन्थानं गच्छतो वनमार्गाद् भ्रष्टस्य दिङ्मोहान् मूढं भवति

yathākāśaṃ kasyacid anavakāśād antargṛhāder nirgatasya sukhātmakaṃ śāntaṃ bhavati tad eva śītoṣṇavātavarṣābhibhūtasya duḥkhātmakaṃ ghoraṃ bhavati tad eva panthānaṃ gacchato vanamārgād bhraṣṭasya diṅmohān mūḍhaṃ bhavati

38.2.1.10

एवं वायुर् घर्मात् तस्य शान्तो भवति शीतार्तस्य घोरो धूलीशर्कराविमिश्रो ऽतिवान् मूढ

evaṃ vāyur gharmāt tasya śānto bhavati śītārtasya ghoro dhūlīśarkarāvimiśro 'tivān mūḍha

38.2.1.11

एवं तेजःप्रभृतिषु द्रष्टव्यम्

evaṃ tejaḥprabhṛtiṣu draṣṭavyam

38.2.1.12

अथ ऽन्ये विशेषाः

atha 'nye viśeṣāḥ

39.2.1

सूक्ष्मास्तन्मात्राणि यत् संगृहीतं सूक्ष्मशरीरं महदादिलिङ्गं सदा तिष्ठति संसरति च ते सूक्ष्माः

sūkṣmāstanmātrāṇi yat saṃgṛhītaṃ sūkṣmaśarīraṃ mahadādiliṅgaṃ sadā tiṣṭhati saṃsarati ca te sūkṣmāḥ

39.2.1.2

तथा मातापितृजाः स्थूलशरीरोपचायकाः

tathā mātāpitṛjāḥ sthūlaśarīropacāyakāḥ

39.2.1.3

ऋतुकाले मातापितृसंयोगे शोणितशुक्रमिश्रीभावेनोदरान्तः सूक्ष्मशरीरस्योपचयं कुर्वन्ति

ṛtukāle mātāpitṛsaṃyoge śoṇitaśukramiśrībhāvenodarāntaḥ sūkṣmaśarīrasyopacayaṃ kurvanti

39.2.1.4

तत् सूक्ष्मशरीरं पुनर् मातुर् अशितपीतनानाविधरसेन नाभीनिबन्धेनाप्यायते

tat sūkṣmaśarīraṃ punar mātur aśitapītanānāvidharasena nābhīnibandhenāpyāyate

39.2.1.5

तथा प्रारब्धं शरीरं सूक्ष्मैर् मातापितृजैश्च सह महाभूतैस्त्रिधा विशेषैः पृष्ठोदरजङ्घाकट्युरःशिरःप्रभृति षट्कौशिकं पञ्चभौतिकं रुधिरमांसस्नायुशुक्रास्थिमज्जासंभृतम्

tathā prārabdhaṃ śarīraṃ sūkṣmair mātāpitṛjaiśca saha mahābhūtaistridhā viśeṣaiḥ pṛṣṭhodarajaṅghākaṭyuraḥśiraḥprabhṛti ṣaṭkauśikaṃ pañcabhautikaṃ rudhiramāṃsasnāyuśukrāsthimajjāsaṃbhṛtam

39.2.1.6

आकाशो ऽवकाशदानाद् वायुर् वर्धनात् तेजः पाकाद् आपः संग्रहात् पृथिवी धारणात्

ākāśo 'vakāśadānād vāyur vardhanāt tejaḥ pākād āpaḥ saṃgrahāt pṛthivī dhāraṇāt

39.2.1.7

समस्तावयोपेतं मातुर् उदराद् बहिर्

mātur udarād bahir bhavati

39.2.1.8

एवम् एते त्रिविधा विशेषाः स्युः

evam ete trividhā viśeṣāḥ syuḥ

39.2.1.9

अत्राह

atrāha

39.2.1.10

के नित्याः के वानित्याः

ke nityāḥ ke vānityāḥ

39.2.1.11

सूक्ष्मास्तेषां नियताः

sūkṣmāsteṣāṃ niyatāḥ

39.2.1.12

सूक्ष्मास् तन्मात्रसंज्ञकास् तेषां मध्ये नियता नित्याः

sūkṣmās tanmātrasaṃjñakās teṣāṃ madhye niyatā nityāḥ

39.2.1.13

तैर् आरब्धं शरीरं कर्मवशात् पशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरजातिषु संसरति धर्मवशाद् इन्द्रादिलोकेषु

tair ārabdhaṃ śarīraṃ karmavaśāt paśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvarajātiṣu saṃsarati dharmavaśād indrādilokeṣu

Sāṃkhyakārikābhāṣya