36.2.1.6

गुणविषया इत्यर्थः

guṇaviṣayā ityarthaḥ

36.2.1.7

गुणविशेषाः

guṇaviśeṣāḥ

36.2.1.8

गुणेभ्यो जाताः

guṇebhyo jātāḥ

36.2.1.9

कृत्स्नं पुरुषस्यार्थः

kṛtsnaṃ puruṣasyārthaḥ

36.2.1.10

बुद्धीन्द्रियाणि कर्मेन्द्रियाण्यहंकारो मनश्चैतानि स्वं स्वम् अर्थं पुरुषस्य प्रकाश्य बुद्धौ प्रयच्छन्ति बुद्धिस्थं कुर्वन्तीत्यर्थः

buddhīndriyāṇi karmendriyāṇyahaṃkāro manaścaitāni svaṃ svam arthaṃ puruṣasya prakāśya buddhau prayacchanti buddhisthaṃ kurvantītyarthaḥ

36.2.1.11

यतो बुद्धिस्थं सर्वं विषयसुखादिकं पुरुष उपलभ्यते

yato buddhisthaṃ sarvaṃ viṣayasukhādikaṃ puruṣa upalabhyate

36.2.1.12

इदं चान्यत्

idaṃ cānyat

37.2.1

सर्वेन्द्रियगतं त्रिष्वपि कालेषु सर्वम्

sarvendriyagataṃ triṣvapi kāleṣu sarvam

37.2.1.2

प्रत्युपभोगम् उपभोगं प्रति

pratyupabhogam upabhogaṃ prati

37.2.1.3

देवमनुष्यतिर्यग्बुद्धीन्द्रियकर्मेन्द्रियद्वारेण सान्तःकरणा बुद्धिः साधयति सम्पादयति यस्मात् तस्मात् सैव च विशिनष्टि प्रधानपुरुषयोर् विषयविभागं करोति प्रधानपुरुषान्तरं नानात्वम् इत्यर्थः

devamanuṣyatiryagbuddhīndriyakarmendriyadvāreṇa sāntaḥkaraṇā buddhiḥ sādhayati sampādayati yasmāt tasmāt saiva ca viśinaṣṭi pradhānapuruṣayor viṣayavibhāgaṃ karoti pradhānapuruṣāntaraṃ nānātvam ityarthaḥ

37.2.1.4

सूक्ष्मम् इत्यनधिकृततपश्चरणैर् अप्राप्यम्

sūkṣmam ityanadhikṛtatapaścaraṇair aprāpyam

37.2.1.5

इयं प्रकृतिः सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्थेयं बुद्धिर् अयम् अहंकार एतानि पञ्च तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतान्ययम् अन्यः पुरुष एभ्यो व्यतिरिक्तः

iyaṃ prakṛtiḥ sattvarajastamasāṃ sāmyāvastheyaṃ buddhir ayam ahaṃkāra etāni pañca tanmātrāṇyekādaśendriyāṇi pañca mahābhūtānyayam anyaḥ puruṣa ebhyo vyatiriktaḥ

37.2.1.6

इत्येवं बोधयति बुद्धिर् यस्यावायाद् अपवर्गो भवति

ityevaṃ bodhayati buddhir yasyāvāyād apavargo bhavati

37.2.1.7

पूर्वम् उक्तं विशेषाविशेषविषयाणि

pūrvam uktaṃ viśeṣāviśeṣaviṣayāṇi

37.2.1.8

तत् के विषयास् तान् दर्शयति

tat ke viṣayās tān darśayati

38.2.1

यानि पञ्च तन्मात्राण्यहंकाराद् उत्पद्यन्ते तानि शब्दतन्मात्रं स्पर्शतन्मात्रं रूपतन्मात्रं रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्रम्

yāni pañca tanmātrāṇyahaṃkārād utpadyante tāni śabdatanmātraṃ sparśatanmātraṃ rūpatanmātraṃ rasatanmātraṃ gandhatanmātram

38.2.1.2

एतान्यविशेषा उच्यन्ते

etānyaviśeṣā ucyante

38.2.1.3

देवानाम् एते सुखलक्षणा विषया दुःखमोहरहिताः

devānām ete sukhalakṣaṇā viṣayā duḥkhamoharahitāḥ

38.2.1.4

तेभ्यः पञ्चभ्यः तन्मात्रेभ्यः पञ्च महाभूतानि पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशसंज्ञानि यान्युत्पद्यन्ते

tebhyaḥ pañcabhyaḥ tanmātrebhyaḥ pañca mahābhūtāni pṛthivyaptejovāyvākāśasaṃjñāni yānyutpadyante

38.2.1.5

एते स्मृता विशेषाः

ete smṛtā viśeṣāḥ

Sāṃkhyakārikābhāṣya