29.2.1

स्वलक्षणस्वभावा स्वालक्षण्या

svalakṣaṇasvabhāvā svālakṣaṇyā

29.2.1.2

अध्यवसायो बुद्धिरिति लक्षणम् उक्तं सैव बुद्धिवृत्तिः

adhyavasāyo buddhiriti lakṣaṇam uktaṃ saiva buddhivṛttiḥ

29.2.1.3

तथाभिमानो ऽहंकार इत्यभिमानलक्षणो ऽभिमानवृत्तिश्च

tathābhimāno 'haṃkāra ityabhimānalakṣaṇo 'bhimānavṛttiśca

29.2.1.4

संकल्पकं मन इति लक्षणम् उक्तं तेन संकल्प एव मनसो वृत्तिः

saṃkalpakaṃ mana iti lakṣaṇam uktaṃ tena saṃkalpa eva manaso vṛttiḥ

29.2.1.5

त्रयस्य बुद्ध्यहंकारमनसां स्वालक्षण्या वृत्तिः

trayasya buddhyahaṃkāramanasāṃ svālakṣaṇyā vṛttiḥ

29.2.1.6

असामान्या या प्रागभिहिता बुद्धीन्द्रियाणां च वृत्तिः साप्यसामान्यैवेति

asāmānyā yā prāgabhihitā buddhīndriyāṇāṃ ca vṛttiḥ sāpyasāmānyaiveti

29.2.1.7

इदानीं सामान्या वृत्तिर् आख्यायते

idānīṃ sāmānyā vṛttir ākhyāyate

29.2.1.8

सामान्यकरणवृत्तिः सामान्येन करणानां वृत्तिः

sāmānyakaraṇavṛttiḥ sāmānyena karaṇānāṃ vṛttiḥ

29.2.1.9

प्राणाद्या वायवः पञ्च प्राणापानसमानोदानव्याना इति पञ्च वायवः सर्वेन्द्रियाणां सामान्या वृत्तिः

prāṇādyā vāyavaḥ pañca prāṇāpānasamānodānavyānā iti pañca vāyavaḥ sarvendriyāṇāṃ sāmānyā vṛttiḥ

29.2.1.10

यतः प्राणो नाम वायुर्मुखनासिकान्तर्गोचरस् तस्य यत् स्पन्दनं कर्म तत् त्रयोदशविधस्यापि सामान्या वृत्तिः

yataḥ prāṇo nāma vāyurmukhanāsikāntargocaras tasya yat spandanaṃ karma tat trayodaśavidhasyāpi sāmānyā vṛttiḥ

29.2.1.11

सति प्राणे यस्मात् करणानाम् आत्मलाभ इति प्राणो ऽपि पञ्जरशकुनिवत् सर्वस्य चलनं करोतीति

sati prāṇe yasmāt karaṇānām ātmalābha iti prāṇo 'pi pañjaraśakunivat sarvasya calanaṃ karotīti

29.2.1.12

प्राणनात् प्राण इत्युच्यते

prāṇanāt prāṇa ityucyate

29.2.1.13

तथापनयनाद् अपानस् तत्र यत् स्पन्दनं तद् अपि सामान्यवृत्तिर् इन्द्रियस्य

tathāpanayanād apānas tatra yat spandanaṃ tad api sāmānyavṛttir indriyasya

29.2.1.14

तथा समानो मध्यदेशवर्ती य आहारादीनां समं नयनात् समानो वायुस् तत्र यत् स्पन्दनं तत् सामान्यकरणवृत्तिः

tathā samāno madhyadeśavartī ya āhārādīnāṃ samaṃ nayanāt samāno vāyus tatra yat spandanaṃ tat sāmānyakaraṇavṛttiḥ

29.2.1.15

तथोर्ध्वारोहणाद् उत्कर्षाद् उन्नयनाद् वोदानो नाभिदेशमस्तकान्तर्गोचरस् तत्रोदाने यत् स्पन्दनं तत् सर्वेन्द्रियाणां सामान्या वृत्तिः

tathordhvārohaṇād utkarṣād unnayanād vodāno nābhideśamastakāntargocaras tatrodāne yat spandanaṃ tat sarvendriyāṇāṃ sāmānyā vṛttiḥ

29.2.1.16

किंच शरीरव्याप्तिर् आभ्यन्तरविभागश्च येन क्रियते ऽसौ शरीरव्याप्त्याकाशवद् व्यानः

kiṃca śarīravyāptir ābhyantaravibhāgaśca yena kriyate 'sau śarīravyāptyākāśavad vyānaḥ

29.2.1.17

तत्र यत् स्पन्दनं तत् करणजालस्य सामान्या वृत्तिर् इति

tatra yat spandanaṃ tat karaṇajālasya sāmānyā vṛttir iti

29.2.1.18

एवम् एते पञ्च वायवः सामान्यकरणवृत्तिरिति व्याख्यातास् त्रयोदशविधस्यापि करणसामान्या वृत्तिर् इत्यर्थः

evam ete pañca vāyavaḥ sāmānyakaraṇavṛttiriti vyākhyātās trayodaśavidhasyāpi karaṇasāmānyā vṛttir ityarthaḥ

30.2.1

युगपच्चतुष्टयस्य

yugapaccatuṣṭayasya

30.2.1.2

बुद्ध्यहंकारमनसाम् एकैकेन्द्रियसंबन्धे सति चतुष्टयं भवति

buddhyahaṃkāramanasām ekaikendriyasaṃbandhe sati catuṣṭayaṃ bhavati

Sāṃkhyakārikābhāṣya