17.2.26

अथ स किम् एकः सर्वशरीरे ऽधिष्ठाता मणिरसनात्मकसूत्रवद् आहोस्विद् बहव आत्मानः प्रतिशरीरम् अधिष्ठातार इत्यत्रोच्यते

atha sa kim ekaḥ sarvaśarīre 'dhiṣṭhātā maṇirasanātmakasūtravad āhosvid bahava ātmānaḥ pratiśarīram adhiṣṭhātāra ityatrocyate

18.2.1

जन्म च मरणं च करणानि च जन्ममरणकरणानि तेषां प्रतिनियमात् प्रत्येकनियमाद् इत्यर्थः

janma ca maraṇaṃ ca karaṇāni ca janmamaraṇakaraṇāni teṣāṃ pratiniyamāt pratyekaniyamād ityarthaḥ

18.2.1.2

यद्येक एवात्मा स्यात् तत एकस्य जन्मनि सर्व एव जायेरन्न् एकस्य मरणे सर्वे ऽपि म्रियेरन्न् एकस्य करणवैकल्ये बाधिर्यान्धत्वमूकत्वकुणित्वखञ्जत्वलक्षणे सर्वे ऽपि बधिरान्धकुणिखञ्जाः स्युः

yadyeka evātmā syāt tata ekasya janmani sarva eva jāyerann ekasya maraṇe sarve 'pi mriyerann ekasya karaṇavaikalye bādhiryāndhatvamūkatvakuṇitvakhañjatvalakṣaṇe sarve 'pi badhirāndhakuṇikhañjāḥ syuḥ

18.2.1.3

न चैवं भवति तस्माज्जन्ममरणकरणानां प्रतिनियमात् पुरुषबहुत्वं सिद्धम्

na caivaṃ bhavati tasmājjanmamaraṇakaraṇānāṃ pratiniyamāt puruṣabahutvaṃ siddham

18.2.1.4

इतश्चायुगपत् प्रवृत्तेश्च

itaścāyugapat pravṛtteśca

18.2.1.5

युगपद् एककालं न युगपद् अयुगपत् प्रवर्तनम्

yugapad ekakālaṃ na yugapad ayugapat pravartanam

18.2.1.6

यस्माद् अयुगपद् धर्मादिषु प्रवृत्तेर् दृश्यते

yasmād ayugapad dharmādiṣu pravṛtter dṛśyate

18.2.1.7

एके धर्मे प्रवृत्ता अन्ये धर्मे वैराग्ये ऽन्ये ज्ञाने ऽन्ये प्रवृत्ताः

eke dharme pravṛttā anye dharme vairāgye 'nye jñāne 'nye pravṛttāḥ

18.2.1.8

तस्माद् अयुगपत् प्रवृत्तेश्च बहव इति सिद्धम्

tasmād ayugapat pravṛtteśca bahava iti siddham

18.2.1.9

किं चान्यत् त्रैगुण्यविपर्ययाच्चैव

kiṃ cānyat traiguṇyaviparyayāccaiva

18.2.1.10

त्रिगुणभावविपर्ययाच्च पुरुषबहुत्वं सिद्धम्

triguṇabhāvaviparyayācca puruṣabahutvaṃ siddham

18.2.1.11

यथा सामान्ये जन्मन्येकः सात्त्विकः सुखी

yathā sāmānye janmanyekaḥ sāttvikaḥ sukhī

18.2.1.12

अन्यो राजसो दुःखी

anyo rājaso duḥkhī

18.2.1.13

अन्यस् तामसो मोहवान्

anyas tāmaso mohavān

18.2.1.14

एवं त्रैगुण्यविपर्ययाद् बहुत्वं सिद्धम् इति

evaṃ traiguṇyaviparyayād bahutvaṃ siddham iti

18.2.1.15

अकर्ता पुरुष इत्येतद् उच्यते

akartā puruṣa ityetad ucyate

19.2.1

तस्माच्च विपर्यासात्

tasmācca viparyāsāt

19.2.1.2

तस्माच्च यथोक्तत्रैगुण्यविपर्यासाद् विपर्ययान्निर्गुणः पुरुषो विवेकी भोक्तेत्यादिगुणानां पुरुषस्य यो विपर्यास उक्तस्तस्मात्

tasmācca yathoktatraiguṇyaviparyāsād viparyayānnirguṇaḥ puruṣo vivekī bhoktetyādiguṇānāṃ puruṣasya yo viparyāsa uktastasmāt

19.2.1.3

सत्त्वरजस्तमःसु कर्तृभूतेषु साक्षित्वं सिद्धं पुरुषस्येति

sattvarajastamaḥsu kartṛbhūteṣu sākṣitvaṃ siddhaṃ puruṣasyeti

19.2.1.4

यो ऽयम् अधिकृतो बहुत्वं प्रति

yo 'yam adhikṛto bahutvaṃ prati

Sāṃkhyakārikābhāṣya