16.2.1.8

यस्माद् एकस्मात् प्रधानाद् व्यक्तं तस्माद् एकरूपेण भवितव्यम्

yasmād ekasmāt pradhānād vyaktaṃ tasmād ekarūpeṇa bhavitavyam

16.2.1.9

नैष दोषः परिणामतः सलिलवत् प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात्

naiṣa doṣaḥ pariṇāmataḥ salilavat pratipratiguṇāśrayaviśeṣāt

16.2.1.10

एकस्मात् प्रधानात् त्रयो लोकाः समुत्पन्नास्तुल्यभावा न भवन्ति

ekasmāt pradhānāt trayo lokāḥ samutpannāstulyabhāvā na bhavanti

16.2.1.11

देवाः सुखेन युक्ता मनुष्या दुःखेन तिर्यञ्चो मोहेन

devāḥ sukhena yuktā manuṣyā duḥkhena tiryañco mohena

16.2.1.12

एकस्मात् प्रधानात् प्रवृत्तं व्यक्तं प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात् परिणामतः सलिलवद् भवति

ekasmāt pradhānāt pravṛttaṃ vyaktaṃ pratipratiguṇāśrayaviśeṣāt pariṇāmataḥ salilavad bhavati

16.2.1.13

प्रतिप्रतीति वीप्सा

pratipratīti vīpsā

16.2.1.14

गुणानाम् आश्रयो गुणाश्रयः

guṇānām āśrayo guṇāśrayaḥ

16.2.1.15

तद्विशेषस्तं गुणाश्रयविशेषं प्रतिनिधाय प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषं परिणामात् प्रवर्तते व्यक्तम्

tadviśeṣastaṃ guṇāśrayaviśeṣaṃ pratinidhāya pratipratiguṇāśrayaviśeṣaṃ pariṇāmāt pravartate vyaktam

16.2.1.16

यथाकाशाद् एकरसं सलिलं पतितं नानारूपात् संश्लेषाद् भिद्यते तत्तद्रसान्तरैः

yathākāśād ekarasaṃ salilaṃ patitaṃ nānārūpāt saṃśleṣād bhidyate tattadrasāntaraiḥ

16.2.1.17

एवम् एकस्मात् प्रधानात् प्रवृत्तास् त्रयो लोका नैकस्वभावा भवन्ति

evam ekasmāt pradhānāt pravṛttās trayo lokā naikasvabhāvā bhavanti

16.2.1.18

देवेषु सत्त्वम् उत्कटं रजस्तमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तसुखिनः

deveṣu sattvam utkaṭaṃ rajastamasī udāsīne tena te 'tyantasukhinaḥ

16.2.1.19

मनुष्येषु रज उत्कटं भवति सत्त्वतमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तदुःखिनः

manuṣyeṣu raja utkaṭaṃ bhavati sattvatamasī udāsīne tena te 'tyantaduḥkhinaḥ

16.2.1.20

तिर्यक्षु तम उत्कटं भवति सत्त्वरजसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तमूढाः

tiryakṣu tama utkaṭaṃ bhavati sattvarajasī udāsīne tena te 'tyantamūḍhāḥ

16.2.1.21

एवम् आर्याद्वयेन प्रधानस्यास्तित्वम् अभ्युपगम्यते

evam āryādvayena pradhānasyāstitvam abhyupagamyate

16.2.1.22

इतश्चोत्तरं पुरुषास्तित्वप्रतिप्रपादनार्थम् आह

itaścottaraṃ puruṣāstitvapratiprapādanārtham āha

17.2.1

यद् उक्तं व्यक्ताव्यक्तज्ञविज्ञानान् मोक्षः प्राप्यत इति

yad uktaṃ vyaktāvyaktajñavijñānān mokṣaḥ prāpyata iti

17.2.2

तत्र व्यक्ताद् अनन्तरम् अव्यक्तं पञ्चभिः कारणैर् अधिगतम्

tatra vyaktād anantaram avyaktaṃ pañcabhiḥ kāraṇair adhigatam

17.2.3

अव्यक्तवत् पुरुषो ऽपि सूक्ष्मस्तस्याधुनानुमितास्तित्वं प्रतिक्रियते ऽस्ति पुरुषः

avyaktavat puruṣo 'pi sūkṣmastasyādhunānumitāstitvaṃ pratikriyate 'sti puruṣaḥ

17.2.4

कस्मात्

kasmāt

17.2.5

संघातपरार्थत्वात्

saṃghātaparārthatvāt

Sāṃkhyakārikābhāṣya