15.2.1.20

कारणस्य कार्यस्य च विभागः

kāraṇasya kāryasya ca vibhāgaḥ

15.2.1.21

यथा घटो दधिमधूदकपयसां धारणे समर्थो न तथा मृत्पिण्डः

yathā ghaṭo dadhimadhūdakapayasāṃ dhāraṇe samartho na tathā mṛtpiṇḍaḥ

15.2.1.22

मृत्पिण्डो वा घटं निष्पादयति न चैवं घटो मृत्पिण्डम्

mṛtpiṇḍo vā ghaṭaṃ niṣpādayati na caivaṃ ghaṭo mṛtpiṇḍam

15.2.1.23

एवं महदादिलिङ्गं दृष्ट्वानुमीयते ऽस्ति विभक्तं तत् कारणं यस्य विभाग इदं व्यक्तम् इति

evaṃ mahadādiliṅgaṃ dṛṣṭvānumīyate 'sti vibhaktaṃ tat kāraṇaṃ yasya vibhāga idaṃ vyaktam iti

15.2.1.24

इतश्चाविभागाद् वैश्वरूप्यस्य

itaścāvibhāgād vaiśvarūpyasya

15.2.1.25

विश्वं जगत्

viśvaṃ jagat

15.2.1.26

तस्य रूपं व्यक्तिः

tasya rūpaṃ vyaktiḥ

15.2.1.27

विश्वरूपस्य भावो वैश्वरूप्यम्

viśvarūpasya bhāvo vaiśvarūpyam

15.2.1.28

तस्याविभागाद् अस्ति प्रधानं यस्मात् त्रैलोक्यस्य पञ्चानां पृथिव्यादीनां महाभूतानां परस्परं विभागो नास्ति महाभूतेष्वन्तर्भूतास् त्रयो लोका इति

tasyāvibhāgād asti pradhānaṃ yasmāt trailokyasya pañcānāṃ pṛthivyādīnāṃ mahābhūtānāṃ parasparaṃ vibhāgo nāsti mahābhūteṣvantarbhūtās trayo lokā iti

15.2.1.29

पृथिव्यापस् तेजो वायुर् आकाशम् इत्येतानि पञ्च महाभूतानि प्रलयकाले सृष्टिक्रमेणैवाविभागं यान्ति तन्मात्रेषु परिणामेषु तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि चाहंकारे ऽहंकारो बुद्धौ बुद्धिः प्रधाने

pṛthivyāpas tejo vāyur ākāśam ityetāni pañca mahābhūtāni pralayakāle sṛṣṭikrameṇaivāvibhāgaṃ yānti tanmātreṣu pariṇāmeṣu tanmātrāṇyekādaśendriyāṇi cāhaṃkāre 'haṃkāro buddhau buddhiḥ pradhāne

15.2.1.30

एवं त्रयो लोकाः प्रलयकाले प्रकृताव् अविभागं गच्छन्ति

evaṃ trayo lokāḥ pralayakāle prakṛtāv avibhāgaṃ gacchanti

15.2.1.31

तस्माद् अविभागात् क्षीरदधिवद् व्यक्ताव्यक्तयोर् अस्त्यव्यक्तं कारणम्

tasmād avibhāgāt kṣīradadhivad vyaktāvyaktayor astyavyaktaṃ kāraṇam

15.2.1.32

अतश् च

ataś ca

16.2.1

अव्यक्तं प्रख्यातं कारणम् अस्ति यस्मान्महदादि लिङ्गं प्रवर्तते

avyaktaṃ prakhyātaṃ kāraṇam asti yasmānmahadādi liṅgaṃ pravartate

16.2.1.2

त्रिगुणतः त्रिगुणात्

triguṇataḥ triguṇāt

16.2.1.3

सत्त्वरजस्तमोगुणा यस्मिंस्तत् त्रिगुणम्

sattvarajastamoguṇā yasmiṃstat triguṇam

16.2.1.4

तत् किम् उक्तं भवति सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्था प्रधानम्

tat kim uktaṃ bhavati sattvarajastamasāṃ sāmyāvasthā pradhānam

16.2.1.5

तथा समुदयात्

tathā samudayāt

16.2.1.6

यथा गङ्गास्रोतांसि त्रीणि रुद्रमूर्धनि पतितान्येकं स्रोतो जनयन्त्येवं त्रिगुणम् अव्यक्तम् एकं व्यक्तं जनयति

yathā gaṅgāsrotāṃsi trīṇi rudramūrdhani patitānyekaṃ sroto janayantyevaṃ triguṇam avyaktam ekaṃ vyaktaṃ janayati

16.2.1.7

यथा वा तन्तवः समुदिताः पटं जनयन्त्येवम् अव्यक्तं गुणसमुदयान् महदादि जनयतीति त्रिगुणतः समुदयाच्च व्यक्तं जगत् प्रवर्तते

yathā vā tantavaḥ samuditāḥ paṭaṃ janayantyevam avyaktaṃ guṇasamudayān mahadādi janayatīti triguṇataḥ samudayācca vyaktaṃ jagat pravartate

Sāṃkhyakārikābhāṣya