12.2.1.14

तथान्योन्याभिभवाश्रयजननमिथुनवृत्तयश्च

tathānyonyābhibhavāśrayajananamithunavṛttayaśca

12.2.1.15

अन्योन्याभिभवा अन्योन्याश्रया अन्योन्यजनना अन्योन्यमिथुना अन्योन्यवृत्तयश्च ते तथोक्ताः

anyonyābhibhavā anyonyāśrayā anyonyajananā anyonyamithunā anyonyavṛttayaśca te tathoktāḥ

12.2.1.16

अन्योन्याभिभवा इति अन्योन्यं परस्परम् अभिभवन्तीति

anyonyābhibhavā iti anyonyaṃ parasparam abhibhavantīti

12.2.1.17

प्रीत्यप्रीत्यादिभिर् धर्मैर् आविर्भवन्ति

prītyaprītyādibhir dharmair āvirbhavanti

12.2.1.18

यथा यदा सत्त्वम् उत्कटं भवति तदा रजस्तमसी अभिभूय स्वगुणैः प्रीतिप्रकाशात्मनावतिष्ठते

yathā yadā sattvam utkaṭaṃ bhavati tadā rajastamasī abhibhūya svaguṇaiḥ prītiprakāśātmanāvatiṣṭhate

12.2.1.19

यदा रजस् तदा सत्त्वतमसी अप्रीतिप्रवृत्तिधर्मेण

yadā rajas tadā sattvatamasī aprītipravṛttidharmeṇa

12.2.1.20

यदा तमस् तदा सत्त्वरजसी विषादस्थित्यात्मकेनेति

yadā tamas tadā sattvarajasī viṣādasthityātmakeneti

12.2.1.21

तथान्योन्याश्रयाश्च द्व्यणुकवद् गुणाः

tathānyonyāśrayāśca dvyaṇukavad guṇāḥ

12.2.1.22

अन्योन्यजनना यथा मृत्पिण्डो घटं जनयति

anyonyajananā yathā mṛtpiṇḍo ghaṭaṃ janayati

12.2.1.23

तथान्योन्यमिथुनाश्च यथा स्त्रीपुंसावन्योन्यमिथुनौ तथा गुणाः

tathānyonyamithunāśca yathā strīpuṃsāvanyonyamithunau tathā guṇāḥ

12.2.1.24

उक्तं च

uktaṃ ca

12.2.1.25

रजसो मिथुनं सत्त्वं सत्त्वस्य मिथुनं रजः

rajaso mithunaṃ sattvaṃ sattvasya mithunaṃ rajaḥ

12.2.1.26

उभयोः सत्त्वरजसोर् मिथुनं तम उच्यते

ubhayoḥ sattvarajasor mithunaṃ tama ucyate

12.2.2

परस्परसहाया इत्य् अर्थः

parasparasahāyā ity arthaḥ

12.2.2.2

अन्योन्यवृत्तयश्च परस्परं वर्तन्ते

anyonyavṛttayaśca parasparaṃ vartante

12.2.2.3

गुणा गुणेषु वर्तन्त इति वचनात्

guṇā guṇeṣu vartanta iti vacanāt

12.2.2.4

यथा सुरूपा सुशीला स्त्री सर्वसुखहेतुः सपत्नीनां सैव दुःखहेतुः सैव रागिणां मोहं जनयत्येवं सत्त्वं रजस्तमसोर् वृत्तिहेतुः

yathā surūpā suśīlā strī sarvasukhahetuḥ sapatnīnāṃ saiva duḥkhahetuḥ saiva rāgiṇāṃ mohaṃ janayatyevaṃ sattvaṃ rajastamasor vṛttihetuḥ

12.2.2.5

यथा राजा सदोद्युक्तः प्रजापालने दुष्टनिग्रहे शिष्टानां सुखम् उत्पादयति दुष्टानां दुःखं मोहं चैवं रजः सत्त्वतमसोर् वृत्तिं जनयति

yathā rājā sadodyuktaḥ prajāpālane duṣṭanigrahe śiṣṭānāṃ sukham utpādayati duṣṭānāṃ duḥkhaṃ mohaṃ caivaṃ rajaḥ sattvatamasor vṛttiṃ janayati

12.2.2.6

तथा तमः स्वरूपेणावरणात्मकेन सत्त्वरजसोर् वृत्तिं जनयति

tathā tamaḥ svarūpeṇāvaraṇātmakena sattvarajasor vṛttiṃ janayati

12.2.2.7

यथा मेघाः खम् आवृत्य जगतः सुखम् उत्पादयन्ति ते वृष्ट्या कर्षकाणां कर्षणोद्योगं जनयन्ति विरहिणां मोहम्

yathā meghāḥ kham āvṛtya jagataḥ sukham utpādayanti te vṛṣṭyā karṣakāṇāṃ karṣaṇodyogaṃ janayanti virahiṇāṃ moham

Sāṃkhyakārikābhāṣya