1.2.1

दुःखत्रयेति

duḥkhatrayeti

1.2.1.2

अस्या आर्याया उपोद्घातः क्रियते

asyā āryāyā upodghātaḥ kriyate

1.2.1.3

इह भगवान् ब्रह्मसुतः कपिलो नाम तद् यथा

iha bhagavān brahmasutaḥ kapilo nāma tad yathā

1.2.1.4

सनकश्च सनन्दनश्च तृतीयश्च सनातनः

sanakaśca sanandanaśca tṛtīyaśca sanātanaḥ

1.2.1.5

आसुरिः कपिलश्चैव वोढुः पञ्चशिखस्तथा

āsuriḥ kapilaścaiva voḍhuḥ pañcaśikhastathā

1.2.1.6

इत्येते ब्रह्मणः पुत्राः सप्त प्रोक्ता महर्षयः

ityete brahmaṇaḥ putrāḥ sapta proktā maharṣayaḥ

1.2.2

कपिलस्य सहोत्पन्नानि धर्मो ज्ञानं वैराग्यम् ऐश्वर्यं चेति

kapilasya sahotpannāni dharmo jñānaṃ vairāgyam aiśvaryaṃ ceti

1.2.2.2

एवं स उत्पन्नः सन्न् अन्धे तमसि मज्जज्जगद् आलोक्य संसारपारंपर्येण सत्कारुण्यो जिज्ञासमानाय आसुरिसगोत्राय ब्राह्मणायेदं पञ्चविंशतितत्त्वानां ज्ञानम् उक्तवान्

evaṃ sa utpannaḥ sann andhe tamasi majjajjagad ālokya saṃsārapāraṃparyeṇa satkāruṇyo jijñāsamānāya āsurisagotrāya brāhmaṇāyedaṃ pañcaviṃśatitattvānāṃ jñānam uktavān

1.2.2.3

यस्य ज्ञानाद् दुःखक्षयो भवति

yasya jñānād duḥkhakṣayo bhavati

1.2.2.4

पञ्चविंशतितत्त्वज्ञो यत्र तत्राश्रमे वसेत्

pañcaviṃśatitattvajño yatra tatrāśrame vaset

1.2.2.5

जटी मुण्डी शिखी वापि मुच्यते नात्र संशयः

jaṭī muṇḍī śikhī vāpi mucyate nātra saṃśayaḥ

1.2.3

तद् इदम् आहुः

tad idam āhuḥ

1.2.3.2

दुःखत्रयाभिघाताज्जिज्ञासेति

duḥkhatrayābhighātājjijñāseti

1.2.3.3

तत्र दुःखत्रयम् आध्यात्मिकम् आधिभौतिकम् आधिदैविकं चेति

tatra duḥkhatrayam ādhyātmikam ādhibhautikam ādhidaivikaṃ ceti

1.2.3.4

तत्राध्यात्मिकं द्विविधं शारीरं मानसं चेति

tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ceti

1.2.3.5

शारीरं वातपित्तश्लेष्मविपर्ययकृतं ज्वरातीसारादि

śārīraṃ vātapittaśleṣmaviparyayakṛtaṃ jvarātīsārādi

1.2.3.6

मानसं प्रियवियोगाप्रियसंयोगादि

mānasaṃ priyaviyogāpriyasaṃyogādi

1.2.3.7

आधिभौतिकं चतुर्विधभूतग्रामनिमित्तं मनुष्यपशुमृगपक्षिसरीसृपदंशमशकयूकामत्कुणमत्स्यमकरग्राहस्थावरेभ्यो जरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जेभ्यः सकाशाद् उपजायते

ādhibhautikaṃ caturvidhabhūtagrāmanimittaṃ manuṣyapaśumṛgapakṣisarīsṛpadaṃśamaśakayūkāmatkuṇamatsyamakaragrāhasthāvarebhyo jarāyujāṇḍajasvedajodbhijjebhyaḥ sakāśād upajāyate

1.2.3.8

आधिदैविकं देवानाम् इदं दैवं दिवः प्रभवतीति वा दैवम्

ādhidaivikaṃ devānām idaṃ daivaṃ divaḥ prabhavatīti vā daivam

1.2.3.9

तदधिकृत्य यद् उपजायते शीतोष्णवातवर्षाशनिपातादिकम्

tadadhikṛtya yad upajāyate śītoṣṇavātavarṣāśanipātādikam

Sāṃkhyakārikābhāṣya