1.41

चित्रं यथाश्रयम् ऋते स्थाण्वादिभ्यो विना यथा छाया

citraṃ yathāśrayam ṛte sthāṇvādibhyo vinā yathā chāyā

1.41.2

तद्वद् विनाविशेषैर् न तिष्ठति निराश्रयं लिङ्गम्

tadvad vināviśeṣair na tiṣṭhati nirāśrayaṃ liṅgam

1.42

पुरुषार्थहेतुकम् इदं निमित्तनैमित्तिकप्रसङ्गेन

puruṣārthahetukam idaṃ nimittanaimittikaprasaṅgena

1.42.2

प्रकृतेर् विभुत्वयोगान् नटवद् व्यवतिष्ठते लिङ्गम्

prakṛter vibhutvayogān naṭavad vyavatiṣṭhate liṅgam

1.43

सांसिद्धिकाश्च भावाः प्राकृतिका वैकृताश्च धर्माद्याः

sāṃsiddhikāśca bhāvāḥ prākṛtikā vaikṛtāśca dharmādyāḥ

1.43.2

दृष्टाः करणाश्रयिणः कार्याश्रयिणश्च कललाद्याः

dṛṣṭāḥ karaṇāśrayiṇaḥ kāryāśrayiṇaśca kalalādyāḥ

1.44

धर्मेण गमनम् ऊर्ध्वं गमनम् अधस्ताद् भवत्यधर्मेण

dharmeṇa gamanam ūrdhvaṃ gamanam adhastād bhavatyadharmeṇa

1.44.2

ज्ञानेन चापवर्गो विपर्ययाद् इष्यते बन्धः

jñānena cāpavargo viparyayād iṣyate bandhaḥ

1.45

वैराग्यात् प्रकृतिलयः संसारो भवति राजसाद् रागात्

vairāgyāt prakṛtilayaḥ saṃsāro bhavati rājasād rāgāt

1.45.2

ऐश्वर्याद् अविघातो विपर्ययात् तद्विपर्यासः

aiśvaryād avighāto viparyayāt tadviparyāsaḥ

1.46

एष प्रत्ययसर्गो विपर्ययाशक्तितुष्टिसिद्ध्याख्यः

eṣa pratyayasargo viparyayāśaktituṣṭisiddhyākhyaḥ

1.46.2

गुणवैषम्यविमर्दात् तस्य च भेदास् तु पञ्चाशत्

guṇavaiṣamyavimardāt tasya ca bhedās tu pañcāśat

1.47

पञ्च विपर्ययभेदा भवन्त्यशक्तेश्च करणवैकल्यात्

pañca viparyayabhedā bhavantyaśakteśca karaṇavaikalyāt

1.47.2

अष्टाविंशतिभेदास् तुष्टिर् नवधाष्टधा सिद्धिः

aṣṭāviṃśatibhedās tuṣṭir navadhāṣṭadhā siddhiḥ

1.48

भेदस् तमसो ऽष्टविधो मोहस्य च दशविधो महामोहः

bhedas tamaso 'ṣṭavidho mohasya ca daśavidho mahāmohaḥ

1.48.2

तामिस्रो ऽष्टादशधा तथा भवत्यन्धतामिस्रः

tāmisro 'ṣṭādaśadhā tathā bhavatyandhatāmisraḥ

1.49

एकादशेन्द्रियवधाः सह बुद्धिवधैर् अशक्तिर् उद्दिष्टा

ekādaśendriyavadhāḥ saha buddhivadhair aśaktir uddiṣṭā

1.49.2

सप्तदश वधा बुद्धेर् विपर्ययात् तुष्टिसिद्धीनाम्

saptadaśa vadhā buddher viparyayāt tuṣṭisiddhīnām

1.50

आध्यात्मिकाश्चतस्रः प्रकृत्युपादानकालभाग्याख्याः

ādhyātmikāścatasraḥ prakṛtyupādānakālabhāgyākhyāḥ

1.50.2

बाह्या विषयोपरमाच्च पञ्च नव तुष्टयो ऽभिमताः

bāhyā viṣayoparamācca pañca nava tuṣṭayo 'bhimatāḥ

Sāṃkhyakārikā