6.1.29

तत्र पशुगुणो विद्या स्वशास्त्रदृष्ट्योक्ता

tatra paśuguṇo vidyā svaśāstradṛṣṭyoktā

6.1.30

वैशेषिकदृष्ट्या द्रव्यवत्

vaiśeṣikadṛṣṭyā dravyavat

6.1.31

सा द्विधा बोधाबोधस्वभावभेदात्

sā dvidhā bodhābodhasvabhāvabhedāt

6.1.32

तत्राबोधस्वभावा धर्मादिलक्षणा विद्यान्तर्भावकरणाद् अविद्यात्मकस्य विद्यान्तर्भावे कलादेर् अप्य् अन्तर्भावः स्याद् इति

tatrābodhasvabhāvā dharmādilakṣaṇā vidyāntarbhāvakaraṇād avidyātmakasya vidyāntarbhāve kalāder apy antarbhāvaḥ syād iti

6.1.33

बोधस्वभावा तु विषयभेदाच् चतुर्धा पञ्चधा चोक्ता

bodhasvabhāvā tu viṣayabhedāc caturdhā pañcadhā coktā

6.1.34

स्वरूपतस् तु द्विधा विवेकवृत्तिः सामान्यवृत्तिश् चेति

svarūpatas tu dvidhā vivekavṛttiḥ sāmānyavṛttiś ceti

6.1.35

तत्र विवेकवृत्तिः प्रायेणोपदेशव्यङ्ग्या न च तत्र समाख्यान्तरम् अस्ति

tatra vivekavṛttiḥ prāyeṇopadeśavyaṅgyā na ca tatra samākhyāntaram asti

6.1.36

विद्यैव हि विशेषसमाख्या सामान्यवृत्तिस् तु प्रमाणमात्रव्यङ्ग्या चित्तम् इत्य् उक्ता

vidyaiva hi viśeṣasamākhyā sāmānyavṛttis tu pramāṇamātravyaṅgyā cittam ity uktā

6.1.37

अनयोर् भेदष् टीकान्तरे मया दर्शित नेह प्रदर्श्यते

anayor bhedaṣ ṭīkāntare mayā darśita neha pradarśyate

6.1.38

चेतनानाश्रितत्वे सति निश्चेतना

sati niścetanā kalā

6.1.39

सापि द्विविधा कार्याख्या करणाख्या चेति

sāpi dvividhā kāryākhyā karaṇākhyā ceti

6.1.40

तत्र कार्याख्या दशविधा पृथिव्यप्तेजोवाव्याकाशगन्धरसरूपस्पर्शशब्दलक्षणा करणाख्या तु त्रयोदशविधा पञ्च कर्मेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाण्य् अन्तःकरणत्रयं चेति

tatra kāryākhyā daśavidhā pṛthivyaptejovāvyākāśagandharasarūpasparśaśabdalakṣaṇā karaṇākhyā tu trayodaśavidhā pañca karmendriyāṇi pañca buddhīndriyāṇy antaḥkaraṇatrayaṃ ceti

6.1.41

पशुत्वसम्बन्धी पशुः

paśutvasambandhī paśuḥ

6.1.42

सो ऽपि द्विविधः साञ्जनो निरञ्जनश् चेति

so 'pi dvividhaḥ sāñjano nirañjanaś ceti

6.1.43

तत्र साञ्जनः शरीरेन्द्रियसम्बन्धी चतुर्दशविधः

tatra sāñjanaḥ śarīrendriyasambandhī caturdaśavidhaḥ

6.1.44

उक्तं हि दैवम् अष्टविधं ज्ञेयं तैर्यग्योनं च पञ्चधा

uktaṃ hi daivam aṣṭavidhaṃ jñeyaṃ tairyagyonaṃ ca pañcadhā

6.1.44.2

पर्वम् एकं तु मानुष्यम् एतत् संसारमण्डलम्

parvam ekaṃ tu mānuṣyam etat saṃsāramaṇḍalam

6.1.45

इति निरञ्जनस् तु त्रिविधः संहृतः कैवल्यगतो निष्ठायोगयुक्तश् चेति

iti nirañjanas tu trividhaḥ saṃhṛtaḥ kaivalyagato niṣṭhāyogayuktaś ceti

6.1.46

समस्तसृष्टिसंहारानुग्रहकारि कारणं तस्यैकस्यापि गुणधर्मभेदाद् विभाग उक्तो ऽन्यत्पतित्वम् इत्यादिना

samastasṛṣṭisaṃhārānugrahakāri kāraṇaṃ tasyaikasyāpi guṇadharmabhedād vibhāga ukto 'nyatpatitvam ityādinā

6.1.47

निरतिशयदृक्क्रियाशक्तिः पतित्वं तेनैश्वर्येण नित्यसम्बन्धित्वं सत्त्वम् अनागन्तुकैश्वर्यत्वम् आद्यत्वं समस्तजन्मरहितत्वम् अजातत्वं महासृष्टिसंहारकर्तृत्वं भवोद्भवत्वं परमोत्कृष्टं गुणधर्मनिमित्तनामाभिधेयत्वं वामत्वं दुःखान्तनिमित्तधर्मोत्पादकनामाभिधेयत्वं वा स्वेच्छयैवाशेषकार्योत्पत्त्यादिकारणस्वभावः क्रीडा तद्धर्मित्वं देवत्वं सिद्धसाधकपशुभ्यः परत्वं ज्येष्ठत्वं सर्गादाव् अपि रुतभयसंयोजकत्वं रुद्रत्वम् कर्मादिनिरपेक्षस्य स्वेच्छयैवाशेषकार्यकर्तृत्वं कामित्वं शमसुखनिर्वाणकरत्वं शंकरत्वम् अन्तरसृष्ट्याम् अपि संहारकर्तृत्वं कालत्वं कार्यकारणाख्यानां कलानां स्थानशरीरादिभावेन संयोजकत्वं कलविकरणत्वं धर्मादिबलानां यथेष्टं वृत्तिलाभलोपाक्षेपकर्तृत्वं बलप्रमथनत्वं सर्वदेवमानुषतिरश्चां रतिरञ्जनाधिवासनाकर्तृत्वं सर्वभूतदमनत्वं

niratiśayadṛkkriyāśaktiḥ patitvaṃ tenaiśvaryeṇa nityasambandhitvaṃ sattvam anāgantukaiśvaryatvam ādyatvaṃ samastajanmarahitatvam ajātatvaṃ mahāsṛṣṭisaṃhārakartṛtvaṃ bhavodbhavatvaṃ paramotkṛṣṭaṃ guṇadharmanimittanāmābhidheyatvaṃ vāmatvaṃ duḥkhāntanimittadharmotpādakanāmābhidheyatvaṃ vā svecchayaivāśeṣakāryotpattyādikāraṇasvabhāvaḥ krīḍā taddharmitvaṃ devatvaṃ siddhasādhakapaśubhyaḥ paratvaṃ jyeṣṭhatvaṃ sargādāv api rutabhayasaṃyojakatvaṃ rudratvam karmādinirapekṣasya svecchayaivāśeṣakāryakartṛtvaṃ kāmitvaṃ śamasukhanirvāṇakaratvaṃ śaṃkaratvam antarasṛṣṭyām api saṃhārakartṛtvaṃ kālatvaṃ kāryakāraṇākhyānāṃ kalānāṃ sthānaśarīrādibhāvena saṃyojakatvaṃ kalavikaraṇatvaṃ dharmādibalānāṃ yatheṣṭaṃ vṛttilābhalopākṣepakartṛtvaṃ balapramathanatvaṃ sarvadevamānuṣatiraścāṃ ratirañjanādhivāsanākartṛtvaṃ sarvabhūtadamanatvaṃ

Ratnaṭīkā