6.1.9

सर्वत्राप्य् अभिधीयत इत्य् अभिधानम्

sarvatrāpy abhidhīyata ity abhidhānam

6.1.10

कर्मव्युत्पत्तिर् द्रष्टव्या

karmavyutpattir draṣṭavyā

6.1.11

तत्र दुःखान्तस्य विभागस् तावद् उच्यते

tatra duḥkhāntasya vibhāgas tāvad ucyate

6.1.12

सर्वदुःखापोहो दुःखान्तः

sarvaduḥkhāpoho duḥkhāntaḥ

6.1.13

स द्विविधो ऽनात्मकः सात्मकश् चेति

sa dvividho 'nātmakaḥ sātmakaś ceti

6.1.14

तत्रानात्मकः सर्वदुःखानाम् अत्यन्तोच्छेदः सात्मकस् तु महेश्वरैश्वर्यलक्षणा सिद्धिः

tatrānātmakaḥ sarvaduḥkhānām atyantocchedaḥ sātmakas tu maheśvaraiśvaryalakṣaṇā siddhiḥ

6.1.15

सा द्विरूपा ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिश् चेति

sā dvirūpā jñānaśaktiḥ kriyāśaktiś ceti

6.1.16

तत्र ज्ञानम् एव शक्तिर् ज्ञानशक्तिः

tatra jñānam eva śaktir jñānaśaktiḥ

6.1.17

सा खल्व् एकापि सती समस्तव्यस्तविषयभेदात् पञ्चधोक्ता दर्शनश्रवणेत्यादिना ब्रह्मादेर्

sā khalv ekāpi satī samastavyastaviṣayabhedāt pañcadhoktā darśanaśravaṇetyādinā brahmāder

6.1.18

क्रियाहेतुः शक्तिः क्रियाशक्तिः सा त्रिविधा मनोजवित्वादिभेदा

kriyāhetuḥ śaktiḥ kriyāśaktiḥ sā trividhā manojavitvādibhedā

6.1.19

तत्र निरतिशयं शीघ्रकारित्वं मनोजवित्वं कर्मादिनिरपेक्षस्येच्छयैवानन्तररूपकर्तृत्वाधिष्ठातृत्वं कामरूपित्वं संभृतकायेन्द्रियस्यापि निरतिशयैश्वर्यसम्बन्धित्वं विकरणधर्मित्वं

tatra niratiśayaṃ śīghrakāritvaṃ manojavitvaṃ karmādinirapekṣasyecchayaivānantararūpakartṛtvādhiṣṭhātṛtvaṃ kāmarūpitvaṃ saṃbhṛtakāyendriyasyāpi niratiśayaiśvaryasambandhitvaṃ vikaraṇadharmitvaṃ

6.1.20

यदा चेयं द्विरूपा सिद्धिः प्राप्यते तदा दश सिद्धिलक्षणान्य् अवश्यत्वादीनि पतित्वान्तानि भवन्ति

yadā ceyaṃ dvirūpā siddhiḥ prāpyate tadā daśa siddhilakṣaṇāny avaśyatvādīni patitvāntāni bhavanti

6.1.21

तत्र निरतिशयमपराधीनत्वम् अवश्यत्वम्

tatra niratiśayamaparādhīnatvam avaśyatvam

6.1.22

अथ किम् इदम् अवश्यत्वं नामेति

atha kim idam avaśyatvaṃ nāmeti

6.1.23

वश्यत्वमलनिवृत्तावश्यत्वाख्यः पुरुषे ऽवस्थितो धर्मो ऽभिव्यज्यते पटे शुक्लतावद् इत्य्

vaśyatvamalanivṛttāvaśyatvākhyaḥ puruṣe 'vasthito dharmo 'bhivyajyate paṭe śuklatāvad ity

6.1.24

तच् चायुक्तम् ऐश्वर्याभिव्यक्तेः प्रतिषिद्धत्वाद् अनात्मकस्य च धर्मस्याभिव्यक्त्यनुपपत्तेर् अन्यथानात्मकत्वविरोधः स्याद् यदा गुणैर् युक्त इत्यादि भाष्यविरोधाच् च नावस्थिताभिव्यक्तिः किं त्व् ऐश्वर्यसम्बन्ध एव पराधीनत्वनिवर्तकत्वाद् अवश्यत्वम्

tac cāyuktam aiśvaryābhivyakteḥ pratiṣiddhatvād anātmakasya ca dharmasyābhivyaktyanupapatter anyathānātmakatvavirodhaḥ syād yadā guṇair yukta ityādi bhāṣyavirodhāc ca nāvasthitābhivyaktiḥ kiṃ tv aiśvaryasambandha eva parādhīnatvanivartakatvād avaśyatvam

6.1.25

अथवा यदा गुणैर् युक्तस् तदा स एवातथाभूतपूर्वस् तथा भवति सर्पशिक्यादिवत् तस्य भावस् तत्स्वरूपम् अवश्यत्वं भेदनोच्यते व्यवहारार्थम् इत्य् एवम् अनावेश्यत्वादिष्व् अपि विचारो द्रष्टव्यः

athavā yadā guṇair yuktas tadā sa evātathābhūtapūrvas tathā bhavati sarpaśikyādivat tasya bhāvas tatsvarūpam avaśyatvaṃ bhedanocyate vyavahārārtham ity evam anāveśyatvādiṣv api vicāro draṣṭavyaḥ

6.1.26

सत्कार्यविचारे चायं विस्तारितो मया तेनेह न प्रतन्यते

satkāryavicāre cāyaṃ vistārito mayā teneha na pratanyate

6.1.27

सत्त्वान्तरानभिभाव्यज्ञानसम्बन्धित्वम् अनावेश्यत्वं सत्त्वान्तराधीनजीवितरहितत्वम् अवध्यत्वम् समस्तभयातिक्रान्तत्वम् अभयत्वम् ऐश्वर्येण नित्यसम्बन्धित्वम् अक्षयत्वं कायेन्द्रियवैकल्यफलेनात्यन्तासम्बन्धित्वम् अजरत्वं प्राणादिवियोगजदुःखासंस्पर्शित्वम् अमरत्वं सर्वत्राभिप्रेतार्थेषु प्रवर्तमानस्य महेश्वरेणाप्य् अप्रतिबन्धधर्मित्वम् अप्रतीघातः सर्वपशुभ्यो ऽभ्यधिकत्वम् ऐश्वर्यातिशयान्

sattvāntarānabhibhāvyajñānasambandhitvam anāveśyatvaṃ sattvāntarādhīnajīvitarahitatvam avadhyatvam samastabhayātikrāntatvam abhayatvam aiśvaryeṇa nityasambandhitvam akṣayatvaṃ kāyendriyavaikalyaphalenātyantāsambandhitvam ajaratvaṃ prāṇādiviyogajaduḥkhāsaṃsparśitvam amaratvaṃ sarvatrābhipretārtheṣu pravartamānasya maheśvareṇāpy apratibandhadharmitvam apratīghātaḥ sarvapaśubhyo 'bhyadhikatvam aiśvaryātiśayān

6.1.28

यद् अस्वतन्त्रं तत् सर्वकार्यं तस्य विभाग उच्यते विद्या कला पशुश् चेति

yad asvatantraṃ tat sarvakāryaṃ tasya vibhāga ucyate vidyā kalā paśuś ceti

Ratnaṭīkā