8.2.19

रुद्रतत्त्वादीषच्चित्तं च्यवते विषयं न प्राप्नोति तच्चित्तच्यवनं च्युतिर् इत्युच्यते

rudratattvādīṣaccittaṃ cyavate viṣayaṃ na prāpnoti taccittacyavanaṃ cyutir ityucyate

8.2.20

तथाशब्दः समानार्थे

tathāśabdaḥ samānārthe

8.2.21

यथा मिथ्याज्ञानस्य स्वबीजेन सह मलत्वम् अधर्मसङ्गकरयोश् च सविकारेण तथा च्युतेरपि ऊष्मवद् अवस्थिताधर्माख्येन स्वबीजेन सह मलत्वम् इति

yathā mithyājñānasya svabījena saha malatvam adharmasaṅgakarayoś ca savikāreṇa tathā cyuterapi ūṣmavad avasthitādharmākhyena svabījena saha malatvam iti

8.2.22

अत्र भाष्यविरोधान्न मिथ्याज्ञानकलुषपाप्मसङ्गच्युतयः पुरुषस्य भावाश् चित्तविद्ययोर् वा

atra bhāṣyavirodhānna mithyājñānakaluṣapāpmasaṅgacyutayaḥ puruṣasya bhāvāś cittavidyayor vā

8.2.23

नापि कलुषमिच्छाया भावः किंत्वधर्मविकारा एवैते ज्ञानेच्छाभ्यां सह क्षीरोदकवद् अभिन्ना इव गृह्यन्ते

nāpi kaluṣamicchāyā bhāvaḥ kiṃtvadharmavikārā evaite jñānecchābhyāṃ saha kṣīrodakavad abhinnā iva gṛhyante

8.2.24

तथा च सत्कार्यविचारे प्रपञ्चितमेतद् इति

tathā ca satkāryavicāre prapañcitametad iti

8.2.25

पञ्चमं मलमाह पशुत्वम् इति

pañcamaṃ malamāha paśutvam iti

8.2.26

धर्माधर्मव्यतिरिक्तः प्रतिघातानुमेयः पुरुषगुणः पशुत्वम्

dharmādharmavyatiriktaḥ pratighātānumeyaḥ puruṣaguṇaḥ paśutvam

8.2.27

तस्य चतुर्दशलक्षणोपेतस्य मलत्वम्

tasya caturdaśalakṣaṇopetasya malatvam

8.2.28

तानि च लक्षणान्य् असर्वज्ञत्वादीन्य् अपतित्वान्तानि सर्वज्ञत्वादिविपर्ययेणैव व्याख्यातानीति

tāni ca lakṣaṇāny asarvajñatvādīny apatitvāntāni sarvajñatvādiviparyayeṇaiva vyākhyātānīti

8.2.29

तच्चेत्थंभूतं पशुत्वं संसारस्यानादिकारणं प्रधानभूतम् इत्येवं मत्वाह मूलमिति

taccetthaṃbhūtaṃ paśutvaṃ saṃsārasyānādikāraṇaṃ pradhānabhūtam ityevaṃ matvāha mūlamiti

8.2.30

तथाहि कैवल्यगतानामन्यमलाभावे ऽपि पशुत्वादेव पुनः संसारापत्तिरिति

tathāhi kaivalyagatānāmanyamalābhāve 'pi paśutvādeva punaḥ saṃsārāpattiriti

8.2.31

पञ्च इति न्यूनाधिकव्यवच्छेदेनोपसंहारार्थम्

pañca iti nyūnādhikavyavacchedenopasaṃhārārtham

8.2.32

एते इत्यवधारणार्थम्

ete ityavadhāraṇārtham

8.2.33

एते एव संसारबन्धात्मका मला न तु शास्त्रान्तरोक्ता भोक्तृभोग्यसम्बन्धादय इत्यर्थः

ete eva saṃsārabandhātmakā malā na tu śāstrāntaroktā bhoktṛbhogyasambandhādaya ityarthaḥ

8.2.34

क्व पुनरित्थंभूता मलाः प्रसिद्धा इत्याह

kva punaritthaṃbhūtā malāḥ prasiddhā ityāha

8.2.35

तन्त्रे साक्षान् महेश्वरप्रणीतम् अथशब्दादि शिवान्तं शास्त्रं तन्त्रं तस्मिन्नेते प्रतिपादिता इत्यर्थः

tantre sākṣān maheśvarapraṇītam athaśabdādi śivāntaṃ śāstraṃ tantraṃ tasminnete pratipāditā ityarthaḥ

8.2.36

धर्मज्ञानादेरपि त्यज्यमानत्वाद् अधर्मादेरिव मलत्वं प्राप्तमित्याशङ्क्याह हेयाधिकारतः इति

dharmajñānāderapi tyajyamānatvād adharmāderiva malatvaṃ prāptamityāśaṅkyāha heyādhikārataḥ iti

8.2.37

येषां कर्दमादिवद्दुःखहेतुत्वं मत्वा साधकः क्षपणार्थम् अधिक्रियते त एव मला न तु येषां पुष्पादिवद् अनिच्छतोऽपि विनाश इत्यतो हेयाधिकाराद् अज्ञानादय एव मला इति

yeṣāṃ kardamādivadduḥkhahetutvaṃ matvā sādhakaḥ kṣapaṇārtham adhikriyate ta eva malā na tu yeṣāṃ puṣpādivad anicchato'pi vināśa ityato heyādhikārād ajñānādaya eva malā iti

8.2.38

हेयाधिकारिका इति वा पाठस्तत्राप्ययम् अर्थः

heyādhikārikā iti vā pāṭhastatrāpyayam arthaḥ

Ratnaṭīkā