5.75.2.1

यत् परुषं कठोरं पोगरोन्मुक्तं पोगरम् अलकवत् कुटिलरेखास् ताभिर् मुक्तं तद्रहितम् इत्यर्थः

yat paruṣaṃ kaṭhoraṃ pogaronmuktaṃ pogaram alakavat kuṭilarekhās tābhir muktaṃ tadrahitam ityarthaḥ

5.78.2.1

पोगरशब्दोऽत्रागतः

pogaraśabdo'trāgataḥ

5.78.2.2

स चाप्रतिसिद्धार्थः

sa cāpratisiddhārthaḥ

5.78.2.3

अतो बोधार्थं तत्पर्यायान् आह अङ्गछाया च वङ्गं चिकुरं च इति पोगरस्याभिधात्रयं नामत्रयम् अस्ति

ato bodhārthaṃ tatparyāyān āha aṅgachāyā ca vaṅgaṃ cikuraṃ ca iti pogarasyābhidhātrayaṃ nāmatrayam asti

5.78.2.4

एवं च नामान्येतानि विशिष्टाकारतेजस इत्यर्थः

evaṃ ca nāmānyetāni viśiṣṭākāratejasa ityarthaḥ

5.78.2.5

वङ्गस्येव रेखानां श्वेतच्छायात्वाद् वङ्गमिति संज्ञा

vaṅgasyeva rekhānāṃ śvetacchāyātvād vaṅgamiti saṃjñā

5.78.2.6

कान्तीनां चिकुराकारत्वात् केशाकारत्वाच्चिकुरम् इत्यपि नाम

kāntīnāṃ cikurākāratvāt keśākāratvāccikuram ityapi nāma

5.78.2.7

यद् उक्तम् एव खरलोहं तद्यदि लोहाद्भङ्गुरं लोहमयघनघातेन भङ्गुरं भवति परंतु पोगरं पोगरविशिष्टं दृश्येत तर्हि तत् खरलोहम् अपि परमुत्तमं मतम्

yad uktam eva kharalohaṃ tadyadi lohādbhaṅguraṃ lohamayaghanaghātena bhaṅguraṃ bhavati paraṃtu pogaraṃ pogaraviśiṣṭaṃ dṛśyeta tarhi tat kharaloham api paramuttamaṃ matam

5.84.1.1

तस्य चोक्तो व्यस्तः समस्तो वा भेदोऽयं जारणायां सकलधातुभक्षणार्थं पारदस्य मुखरूपो भवतीत्याह एकद्वित्रीति

tasya cokto vyastaḥ samasto vā bhedo'yaṃ jāraṇāyāṃ sakaladhātubhakṣaṇārthaṃ pāradasya mukharūpo bhavatītyāha ekadvitrīti

5.84.1.2

केवलभ्रामकसत्त्वस्य प्रथमं यथाविधिजारणेनापि पारदस्य मुखं भवति

kevalabhrāmakasattvasya prathamaṃ yathāvidhijāraṇenāpi pāradasya mukhaṃ bhavati

5.84.1.3

ततः पारदः सर्वांल्लोहादीन् ग्रसति

tataḥ pāradaḥ sarvāṃllohādīn grasati

5.84.1.4

अत एकभेदोऽपि कश्चित्पारदमुखं भवति

ata ekabhedo'pi kaścitpāradamukhaṃ bhavati

5.84.1.5

यस्य तद् एकमुखम्

yasya tad ekamukham

5.84.1.6

भ्रामकचुम्बकयोः सत्त्वद्वयस्यैकीकृतस्य यथाविधिजारणेन पारदमुखं कृतं चेत् संयुक्तभेदद्वयविशिष्टं तत् कान्तं द्विमुखम् उच्यते

bhrāmakacumbakayoḥ sattvadvayasyaikīkṛtasya yathāvidhijāraṇena pāradamukhaṃ kṛtaṃ cet saṃyuktabhedadvayaviśiṣṭaṃ tat kāntaṃ dvimukham ucyate

5.84.1.7

एवम् एवार्थस्त्रिमुखादौ बोध्यः

evam evārthastrimukhādau bodhyaḥ

5.84.1.8

विजातीयद्रव्यग्रासान्तरसहितम् अप्येतत् प्रथमं जारितं चेन्मुखं भवतीत्यतः सर्वतोमुखम् इत्युक्तम्

vijātīyadravyagrāsāntarasahitam apyetat prathamaṃ jāritaṃ cenmukhaṃ bhavatītyataḥ sarvatomukham ityuktam

5.84.1.9

सजातीयविजातीयव्यस्तसमस्तं भेदविशिष्टम् एतन्मुखं भवतीत्यर्थः

sajātīyavijātīyavyastasamastaṃ bhedaviśiṣṭam etanmukhaṃ bhavatītyarthaḥ

5.153.2.1

न हितम् इति

na hitam iti

5.153.2.2

तत्र नागमिश्रणेनाशुद्धत्वात्

tatra nāgamiśraṇenāśuddhatvāt

5.178.2.1

तिर्यगाकारा तिरश्चीना या दीर्घा चुल्ली आहाﾱअ इति महाराष्ट्रभासायां प्रसिद्धा तस्यां घटं तिर्यग्वक्त्रम् एतादृशं घटं न्यसेद्

tiryagākārā tiraścīnā yā dīrghā cullī āhāﾱa iti mahārāṣṭrabhāsāyāṃ prasiddhā tasyāṃ ghaṭaṃ tiryagvaktram etādṛśaṃ ghaṭaṃ nyased

Rasaratnasamuccayaṭīkā