11.67.2.1

आभासलक्षणमाह यः पारदो धातुभिर् मनःशिलागन्धकादिभिस्तथा मूलिकाद्यैः सर्पाक्ष्यादिमूलिकाभिः पत्रपुष्पादिभिश्च सह भावितो द्रवं दत्त्वा मर्दितस्ततो भूधरयन्त्रे पुटेन पुटितो भस्मीकृतः स्वभावतः स्वभावं चाञ्चल्यदुर्ग्रहत्वादि मुक्त्वा धात्वादियोगं याति तत्तद्रोगनाशकयोगगुणं च याति गुणप्रदो भवति

ābhāsalakṣaṇamāha yaḥ pārado dhātubhir manaḥśilāgandhakādibhistathā mūlikādyaiḥ sarpākṣyādimūlikābhiḥ patrapuṣpādibhiśca saha bhāvito dravaṃ dattvā marditastato bhūdharayantre puṭena puṭito bhasmīkṛtaḥ svabhāvataḥ svabhāvaṃ cāñcalyadurgrahatvādi muktvā dhātvādiyogaṃ yāti tattadroganāśakayogaguṇaṃ ca yāti guṇaprado bhavati

11.67.2.2

अल्पकालपर्यन्तं ततः पथ्यसेविनोऽपि नरस्य गुणवैकृते सति गुणविक्रियायां सत्यां स बद्धपारद आभास इति कीर्तितः

alpakālaparyantaṃ tataḥ pathyasevino'pi narasya guṇavaikṛte sati guṇavikriyāyāṃ satyāṃ sa baddhapārada ābhāsa iti kīrtitaḥ

11.67.2.3

गुणाभासकरत्वात्

guṇābhāsakaratvāt

11.67.2.4

विकृतिरेव वैकृतम्

vikṛtireva vaikṛtam

11.70.2.1

शङ्खशुक्तीति

śaṅkhaśuktīti

11.70.2.2

भस्मीकृतानां शङ्खशुक्त्यादीनां वृक्षक्षारादीनां च मूषां कृत्वा तत्संपुटे पारदं प्रक्षिप्य संपुटितः पारदो लघुपुटदानेन भस्मीभवतीति क्षारबन्धो ऽसावग्निदीप्त्यादिकृद् भवेत्

bhasmīkṛtānāṃ śaṅkhaśuktyādīnāṃ vṛkṣakṣārādīnāṃ ca mūṣāṃ kṛtvā tatsaṃpuṭe pāradaṃ prakṣipya saṃpuṭitaḥ pārado laghupuṭadānena bhasmībhavatīti kṣārabandho 'sāvagnidīptyādikṛd bhavet

11.71.2.1

अथ खोटबन्धमाह बन्ध इति

atha khoṭabandhamāha bandha iti

11.71.2.2

खोटकरणप्रकारस्तु रससार उवाच

khoṭakaraṇaprakārastu rasasāra uvāca

11.71.2.2.2

बन्धने याश्च विख्याता अष्टावेव महौषधीः

bandhane yāśca vikhyātā aṣṭāveva mahauṣadhīḥ

11.71.2.2.3

ताभिष्टङ्कणयुक्ताभिर् भावयेच्च रसेश्वरम्

tābhiṣṭaṅkaṇayuktābhir bhāvayecca raseśvaram

11.71.2.2.4

ताभिर् विलिप्तमूषायां धमनात् खोटतां व्रजेत्

tābhir viliptamūṣāyāṃ dhamanāt khoṭatāṃ vrajet

11.71.2.3

इति

iti

11.71.2.4

स एवातिध्मानात् क्षयं गच्छति

sa evātidhmānāt kṣayaṃ gacchati

11.71.2.5

स च खोटबन्धो बोध्यः

sa ca khoṭabandho bodhyaḥ

11.71.2.6

अत्र पारदो जीर्णषड्गुणगन्धो ग्राह्यः

atra pārado jīrṇaṣaḍguṇagandho grāhyaḥ

11.71.2.7

अभ्रकदानेन पिष्टीकृतो वा ग्राह्यः

abhrakadānena piṣṭīkṛto vā grāhyaḥ

11.71.2.8

सोमवल्लीरसे पिष्ट्वा दापयेच्च पुटत्रयम्

somavallīrase piṣṭvā dāpayecca puṭatrayam

11.71.2.8.2

सोमवल्लीरसेनैव सप्तवारांश्च भावयेत्

somavallīrasenaiva saptavārāṃśca bhāvayet

11.71.2.9

तदभ्रं मृद्भाण्डे दद्याद् रसेन सह संयुतम्

tadabhraṃ mṛdbhāṇḍe dadyād rasena saha saṃyutam

11.71.2.9.2

मूलं तु शरपुङ्खाया गव्यक्षीरेण घर्षयेत्

mūlaṃ tu śarapuṅkhāyā gavyakṣīreṇa gharṣayet

Rasaratnasamuccayaṭīkā