9.43.2.3

विशिष्टधातूनां ताप्यगैरिकविमलादीनाम् अनुद्गमशालिनां मृदूनां च सत्त्वस्य निपातार्थम् एतद्यन्त्रं विद्यात्

viśiṣṭadhātūnāṃ tāpyagairikavimalādīnām anudgamaśālināṃ mṛdūnāṃ ca sattvasya nipātārtham etadyantraṃ vidyāt

9.43.2.4

अस्यां कोष्ठ्यां मध्य उचितां धातुगर्भितां वृन्ताकादिमूषां संस्थाप्य कोकिलैर् मूषाम् उपर्युपरिभावेन पार्श्वतश्च सम्पूर्य यथोचितं धमेत्

asyāṃ koṣṭhyāṃ madhya ucitāṃ dhātugarbhitāṃ vṛntākādimūṣāṃ saṃsthāpya kokilair mūṣām uparyuparibhāvena pārśvataśca sampūrya yathocitaṃ dhamet

9.43.2.5

लघुभस्त्रिकादिनेत्यर्थः

laghubhastrikādinetyarthaḥ

9.43.2.6

कोष्ठीयन्त्रे सत्त्वनिपातनार्हा धातव उदाहृताश्च रससारे

koṣṭhīyantre sattvanipātanārhā dhātava udāhṛtāśca rasasāre

9.43.2.6.2

वैक्रान्तं सस्यकं ताप्यं कान्ताभ्रे विमलं गिरिः

vaikrāntaṃ sasyakaṃ tāpyaṃ kāntābhre vimalaṃ giriḥ

9.43.2.6.3

गैरिका तुत्थकं चैव राजावर्तो विशेषतः

gairikā tutthakaṃ caiva rājāvarto viśeṣataḥ

9.43.2.7

एषाम् उपरसानां च कोष्ठे सत्त्वनिपातनम्

eṣām uparasānāṃ ca koṣṭhe sattvanipātanam

9.43.2.7.2

इति

iti

9.46.3.1

अथ खलचरीयन्त्रमाह यत्रेति

atha khalacarīyantramāha yatreti

9.46.3.2

यन्त्रभूते लोहपात्र आभ्यन्तरोपकण्ठे पार्श्वयोर् अवसञ्जनार्थं वलयद्वयं कार्यं

yantrabhūte lohapātra ābhyantaropakaṇṭhe pārśvayor avasañjanārthaṃ valayadvayaṃ kāryaṃ

9.46.3.3

वलयमध्ये तु प्रवेशार्हकोष्ठकं लौहं स्वल्पपात्रमन्यद्विधाय मूर्छितरसगर्भितं तत्स्वल्पपात्रं प्रवेश्य वलययोर् अवसज्जितं कृत्वा स्थूलपात्रे काञ्जिकं प्रभूतं दत्त्वा चुल्ल्यां मन्दाग्निना प्रहरपर्यन्तं स्वेदयेत्

valayamadhye tu praveśārhakoṣṭhakaṃ lauhaṃ svalpapātramanyadvidhāya mūrchitarasagarbhitaṃ tatsvalpapātraṃ praveśya valayayor avasajjitaṃ kṛtvā sthūlapātre kāñjikaṃ prabhūtaṃ dattvā cullyāṃ mandāgninā praharaparyantaṃ svedayet

9.46.3.4

तेन पारद उत्थाय काञ्जिकद्रवे प्रविश्य तिष्ठति अत एवास्य यन्त्रस्य जलाहार्ययन्त्रम् इत्यपि नामान्तरं काञ्जिकजलेन स्वल्पपात्राद् रसस्य ह्रियमाणत्वादिति

tena pārada utthāya kāñjikadrave praviśya tiṣṭhati ata evāsya yantrasya jalāhāryayantram ityapi nāmāntaraṃ kāñjikajalena svalpapātrād rasasya hriyamāṇatvāditi

9.46.3.5

मूर्छितो रस उत्थाय खलेऽङ्गणे चरितुं शक्नोत्यनेनेति व्युत्पत्त्या खलचरीत्यपि नाम

mūrchito rasa utthāya khale'ṅgaṇe carituṃ śaknotyaneneti vyutpattyā khalacarītyapi nāma

9.46.3.6

अत्र यत्स्वल्पं पात्रं तत्कान्तमयं कृत्वा यन्त्रे तत्पात्रमध्ये पारदो धृतश्चेद् अतिशयेन गुणवान्भवति

atra yatsvalpaṃ pātraṃ tatkāntamayaṃ kṛtvā yantre tatpātramadhye pārado dhṛtaśced atiśayena guṇavānbhavati

9.46.3.7

उक्तं च रसार्णवे

uktaṃ ca rasārṇave

9.46.3.7.2

न सूतेन विना कान्तं न कान्तेन विना रसः

na sūtena vinā kāntaṃ na kāntena vinā rasaḥ

9.46.3.7.3

कान्तसूतसमायोगात् प्रयोगो देहधारकः

kāntasūtasamāyogāt prayogo dehadhārakaḥ

9.46.3.8

इति

iti

9.49.2.1

अथ तिर्यक्पातनयन्त्रमाह क्षिपेद्रसमिति

atha tiryakpātanayantramāha kṣipedrasamiti

9.49.2.2

नताधोनालेति नतोपकण्ठच्छिद्रसंलग्नाधोनालसंयुते

natādhonāleti natopakaṇṭhacchidrasaṃlagnādhonālasaṃyute

Rasaratnasamuccayaṭīkā