9.35.3.15

स च वर्णो ज्ञेयः

sa ca varṇo jñeyaḥ

9.35.3.16

कूपीमुखाद् उद्गतरक्तवर्णबाष्पदर्शनेनेति बोध्यम्

kūpīmukhād udgataraktavarṇabāṣpadarśaneneti bodhyam

9.39.2.1

अन्तः कृतरसालेप इति

antaḥ kṛtarasālepa iti

9.39.2.2

आलेप इत्युपलक्षणम्

ālepa ityupalakṣaṇam

9.39.2.3

मृद्भाण्डे खर्परसमाने विशालमुखेऽन्तस्तले न्युब्जं स्थापनीयं यल्लघु ताम्रपात्रं तत् पारदादिगोलकोपरि न्युब्जं निधाय मृल्लवणादिना भाण्डतलताम्रपात्रमुखसंधिं विलिप्य तयन्त्रभाण्डं लवणक्षाराद्यन्यतमेनापूर्य पिधानेन पिधाय प्रहरपर्यन्तं शालिस्फुटनपर्यन्तं प्रहरपर्यन्तं वा

mṛdbhāṇḍe kharparasamāne viśālamukhe'ntastale nyubjaṃ sthāpanīyaṃ yallaghu tāmrapātraṃ tat pāradādigolakopari nyubjaṃ nidhāya mṛllavaṇādinā bhāṇḍatalatāmrapātramukhasaṃdhiṃ vilipya tayantrabhāṇḍaṃ lavaṇakṣārādyanyatamenāpūrya pidhānena pidhāya praharaparyantaṃ śālisphuṭanaparyantaṃ praharaparyantaṃ vā

9.39.2.4

एवंविधमपि यन्त्रं लवणयन्त्राख्यमेतद् रसकर्मणि पाकमूर्छनादिकर्मणि प्रशस्तं स्यात्

evaṃvidhamapi yantraṃ lavaṇayantrākhyametad rasakarmaṇi pākamūrchanādikarmaṇi praśastaṃ syāt

9.41.2.1

अथ भूधरयन्त्रमाह वालुकेति

atha bhūdharayantramāha vāluketi

9.41.2.2

गर्ते राजहस्तमात्रगम्भीरे गर्ते हस्तमात्रायामविस्तारे चतुरस्रे वर्तुले वा तादृशे गर्ते रसान्वितां पारदगर्भितां मल्लमूषां वालुकागूढसर्वाङ्गां निधाय गर्तकण्ठपर्यन्तं वालुकया प्रपूर्योपरि किंचित्पार्श्वे च दीप्तवन्योपलैः संवृणुयादाच्छादयेत्

garte rājahastamātragambhīre garte hastamātrāyāmavistāre caturasre vartule vā tādṛśe garte rasānvitāṃ pāradagarbhitāṃ mallamūṣāṃ vālukāgūḍhasarvāṅgāṃ nidhāya gartakaṇṭhaparyantaṃ vālukayā prapūryopari kiṃcitpārśve ca dīptavanyopalaiḥ saṃvṛṇuyādācchādayet

9.41.2.3

समन्ततो वन्योपलैराच्छाद्य ज्वालयेदित्यर्थः

samantato vanyopalairācchādya jvālayedityarthaḥ

9.41.2.4

अत्र पारदस्य यन्त्रणमात्रं वालुकायां भूमावेव वह्निस्तूपर्येव गर्भयन्त्रे सर्वमेव भूगर्भे

atra pāradasya yantraṇamātraṃ vālukāyāṃ bhūmāveva vahnistūparyeva garbhayantre sarvameva bhūgarbhe

9.41.2.5

भूधरपुटे तु न वालुकासंबन्धः

bhūdharapuṭe tu na vālukāsaṃbandhaḥ

9.41.2.6

इति त्रयाणां यन्त्रपुटानां विशेषो बोध्यः

iti trayāṇāṃ yantrapuṭānāṃ viśeṣo bodhyaḥ

9.42.2.1

अथ पुटयन्त्रमाह शरावेति

atha puṭayantramāha śarāveti

9.42.2.2

भूमितले करीषराशिं कृत्वा तत्र शरावसंपुटितं पारदं च धृत्वाग्निमानविद्वैद्यो घाटिकाद्वयपर्यन्तं पचेत्

bhūmitale karīṣarāśiṃ kṛtvā tatra śarāvasaṃpuṭitaṃ pāradaṃ ca dhṛtvāgnimānavidvaidyo ghāṭikādvayaparyantaṃ pacet

9.42.2.3

अत्यन्तसंनिहिताग्निसंयोगात्

atyantasaṃnihitāgnisaṃyogāt

9.42.2.4

अथवा चुल्ल्यां करीषाग्निं दत्त्वाधिश्रितखर्परे शरावसंपुटितं रसं धृत्वा खर्परमुखमाच्छाद्य यामपर्यन्तं द्वियामं वा पचेत्

athavā cullyāṃ karīṣāgniṃ dattvādhiśritakharpare śarāvasaṃpuṭitaṃ rasaṃ dhṛtvā kharparamukhamācchādya yāmaparyantaṃ dviyāmaṃ vā pacet

9.42.2.5

दूरतराग्निसंयोगात्

dūratarāgnisaṃyogāt

9.42.2.6

एवं न्यूनाधिकः पचनकालो रसयोगिद्रव्याद्युद्गमशालित्वावयवशैथिल्यकाठिन्याद्यनुरोधेन स्वबुद्ध्यैव तर्क्य इति भावः

evaṃ nyūnādhikaḥ pacanakālo rasayogidravyādyudgamaśālitvāvayavaśaithilyakāṭhinyādyanurodhena svabuddhyaiva tarkya iti bhāvaḥ

9.43.2.1

अथ कोष्ठीयन्त्रमाह षोडशाङ्गुलेति

atha koṣṭhīyantramāha ṣoḍaśāṅguleti

9.43.2.2

धातुसत्त्वेति

dhātusattveti

Rasaratnasamuccayaṭīkā