8.87.2.13

कुटिले बलमधिकं रागस्तीक्ष्णे तु पन्नगे स्नेहः

kuṭile balamadhikaṃ rāgastīkṣṇe tu pannage snehaḥ

8.87.2.14

रागस्नेहबलानि तु कमले शंसन्ति धातुविदः

rāgasnehabalāni tu kamale śaṃsanti dhātuvidaḥ

8.88.2.1

सारणालक्षणमाह सूत इति

sāraṇālakṣaṇamāha sūta iti

8.88.2.2

सारणाख्यतैलेनार्धांशं संभृतं यत् सारणायन्त्रं तत्र स्थिते पारदे यत् स्वर्णादिक्षेपणं स्वर्णादिबीजनागवङ्गानां यत् क्षेपणं वेधाधिक्यसिद्ध्यर्थं क्रियते सा सारणेति रसशास्त्र उक्ता

sāraṇākhyatailenārdhāṃśaṃ saṃbhṛtaṃ yat sāraṇāyantraṃ tatra sthite pārade yat svarṇādikṣepaṇaṃ svarṇādibījanāgavaṅgānāṃ yat kṣepaṇaṃ vedhādhikyasiddhyarthaṃ kriyate sā sāraṇeti rasaśāstra uktā

8.88.2.3

प्रतिसारणानुसारणेति च तद्भेदौ

pratisāraṇānusāraṇeti ca tadbhedau

8.88.2.4

उक्तं चैतद् रसहृदये

uktaṃ caitad rasahṛdaye

8.88.2.4.2

सारितवर्तितसूतः समानबीजेन मिलति यः सार्यः

sāritavartitasūtaḥ samānabījena milati yaḥ sāryaḥ

8.88.2.4.3

द्विगुणेन प्रतीसार्यः स चानुसार्यश्च त्रिगुणेन

dviguṇena pratīsāryaḥ sa cānusāryaśca triguṇena

8.88.2.5

इति

iti

8.88.2.6

द्विगुणमपि सुवर्णमेव

dviguṇamapi suvarṇameva

8.88.2.7

वेधाधिक्यं वेधो भित्त्वान्तःप्रवेशः सोऽधिको भवति

vedhādhikyaṃ vedho bhittvāntaḥpraveśaḥ so'dhiko bhavati

8.88.2.8

पारदस्य ताम्रदलादौ शरीरस्थधात्वादिषु च सर्वतो व्याप्तिः

pāradasya tāmradalādau śarīrasthadhātvādiṣu ca sarvato vyāptiḥ

8.88.2.9

सारणातैलं पञ्चमाध्यायव्याख्यायां प्रागुक्तमेव

sāraṇātailaṃ pañcamādhyāyavyākhyāyāṃ prāguktameva

8.88.2.10

यन्त्राध्याये सारणायन्त्रं सारणाविधिश्च स्फुटीभविष्यति

yantrādhyāye sāraṇāyantraṃ sāraṇāvidhiśca sphuṭībhaviṣyati

8.89.2.1

अथ क्रामणस्य द्रव्यस्य सर्वदा वेधसहोपयोगित्वेन समासतो विशेषणमुखेन क्रामणलक्षणसहितं वेधलक्षणम् एकेन श्लोकेनाह व्यवायीति

atha krāmaṇasya dravyasya sarvadā vedhasahopayogitvena samāsato viśeṣaṇamukhena krāmaṇalakṣaṇasahitaṃ vedhalakṣaṇam ekena ślokenāha vyavāyīti

8.89.2.2

द्रव्ये शतवेधादौ यथाभागं गृहीते मूषायां द्रुते कृते प्रतप्तमात्रे वा ताम्ररजतादौ साध्यद्रव्ये क्षिप्तो रसः पारदो यस्मिन् कर्मणि स वेध इत्युच्यते

dravye śatavedhādau yathābhāgaṃ gṛhīte mūṣāyāṃ drute kṛte prataptamātre vā tāmrarajatādau sādhyadravye kṣipto rasaḥ pārado yasmin karmaṇi sa vedha ityucyate

8.89.2.3

स च पारदः कीदृशः

sa ca pāradaḥ kīdṛśaḥ

8.89.2.4

व्यवायिभेषजोपेतः

vyavāyibheṣajopetaḥ

8.89.2.5

यत् सेवितमात्रं तत्क्षण एव शरीरान्तःस्थसर्वधातुषु सहसा सबाह्याभ्यन्तरं व्याप्नोति पश्चात् पाकं प्राप्नोति तद्व्यवायि क्रामणेत्यपरपर्यायं च बोध्यम्

yat sevitamātraṃ tatkṣaṇa eva śarīrāntaḥsthasarvadhātuṣu sahasā sabāhyābhyantaraṃ vyāpnoti paścāt pākaṃ prāpnoti tadvyavāyi krāmaṇetyaparaparyāyaṃ ca bodhyam

8.89.2.6

तादृशभेषजोपेतो योगवाही पारदोऽपि सेवितश्चेत् सहसा सर्वं देहं सान्तरं व्याप्नोति न केवलं कोष्ठ एव स्थितिं करोति

tādṛśabheṣajopeto yogavāhī pārado'pi sevitaścet sahasā sarvaṃ dehaṃ sāntaraṃ vyāpnoti na kevalaṃ koṣṭha eva sthitiṃ karoti

Rasaratnasamuccayaṭīkā