8.71.2.1

अतो ग्रासमानाख्यसंस्कारस्य लक्षणमाह इयन्मानस्येति

ato grāsamānākhyasaṃskārasya lakṣaṇamāha iyanmānasyeti

8.71.2.2

इयच्छब्दोऽत्र संस्कार्यपारदस्य गृहीतमानविशेषपलादिवाचकः

iyacchabdo'tra saṃskāryapāradasya gṛhītamānaviśeṣapalādivācakaḥ

8.71.2.3

तादृशमानमितपारदस्येयच्चतुःषष्ट्यंशादिमिताभ्रकसत्त्वबीजाद्यात्मकं द्रव्यं भक्षणाय दत्तं चेत् सुखेन चीर्णं जीर्णं च स्यादिति निश्चिता या बीजादेर् मितिस् तद्ग्रासमानं ख्यातम्

tādṛśamānamitapāradasyeyaccatuḥṣaṣṭyaṃśādimitābhrakasattvabījādyātmakaṃ dravyaṃ bhakṣaṇāya dattaṃ cet sukhena cīrṇaṃ jīrṇaṃ ca syāditi niścitā yā bījāder mitis tadgrāsamānaṃ khyātam

8.72.2.1

अथ जारणां लिलक्षयिषुः प्रथमं साधारणांस्तदवस्थाभेदान् सलक्षणान् समासत आह ग्रासस्येति

atha jāraṇāṃ lilakṣayiṣuḥ prathamaṃ sādhāraṇāṃstadavasthābhedān salakṣaṇān samāsata āha grāsasyeti

8.72.2.2

श्रेष्ठै रसवार्त्ताकुशलैः सर्वविधा जारणा त्रिरूपा त्रिप्रकारा कथिता भवति

śreṣṭhai rasavārttākuśalaiḥ sarvavidhā jāraṇā trirūpā triprakārā kathitā bhavati

8.72.2.3

तत्र ग्रासस्य चारणं पारदकर्तृकग्रासभक्षणकरणम्

tatra grāsasya cāraṇaṃ pāradakartṛkagrāsabhakṣaṇakaraṇam

8.72.2.4

गर्भद्रावणं ग्रस्तबीजादेः पारदोदरे द्रुतिकरणम्

garbhadrāvaṇaṃ grastabījādeḥ pāradodare drutikaraṇam

8.72.2.5

जारणं च पारद एकीभावो ऽनन्तदृढसंबन्धेन

jāraṇaṃ ca pārada ekībhāvo 'nantadṛḍhasaṃbandhena

8.72.2.6

एषां लक्षणान्यनुपदं वक्ष्यति

eṣāṃ lakṣaṇānyanupadaṃ vakṣyati

8.73.1

पुनरपि जारणाया अवस्थाकृतनामान्तराणि त्रीण्याह ग्रासः पिष्टिः परीणामश्चेति

punarapi jāraṇāyā avasthākṛtanāmāntarāṇi trīṇyāha grāsaḥ piṣṭiḥ parīṇāmaśceti

8.73.2

तत्र ग्रासो ग्रसनम्

tatra grāso grasanam

8.73.3

पिष्टिः स्वेदनमर्दनाग्न्यादिभिः पारदोदरे द्रुतग्रासस्य पारदसहितस्य शुष्कश्चूर्णः

piṣṭiḥ svedanamardanāgnyādibhiḥ pāradodare drutagrāsasya pāradasahitasya śuṣkaścūrṇaḥ

8.73.4

परिणामार्थस्तु प्रागुक्त एव

pariṇāmārthastu prāgukta eva

8.73.5

पुनर् जारणा द्विविधा भवति

punar jāraṇā dvividhā bhavati

8.73.6

समुखा निर्मुखा चेति भेदेन

samukhā nirmukhā ceti bhedena

8.75.1

तत्राल्पवक्तव्यत्वात् प्रथमं निर्मुखाया एव लक्षणमाह निर्मुखेति

tatrālpavaktavyatvāt prathamaṃ nirmukhāyā eva lakṣaṇamāha nirmukheti

8.75.2

चतुःषष्टिभागमितं बीजं प्रथमं यत्र पारदोदरे न दीयते किंतु केवलं शुद्धधात्वादिग्रास एव सृष्टित्रयनीरकणावासनौषधिमर्दनाद्युपायैर् जार्यते सा जारणा निर्मुखेत्युच्यते

catuḥṣaṣṭibhāgamitaṃ bījaṃ prathamaṃ yatra pāradodare na dīyate kiṃtu kevalaṃ śuddhadhātvādigrāsa eva sṛṣṭitrayanīrakaṇāvāsanauṣadhimardanādyupāyair jāryate sā jāraṇā nirmukhetyucyate

8.75.3

रसोपरसादिमृदुद्रव्यजारणे तस्या उपयोगः कार्यः

rasoparasādimṛdudravyajāraṇe tasyā upayogaḥ kāryaḥ

8.76.1

मुखकरणोपयोगिबीजशब्दार्थमाह शुद्धमिति

mukhakaraṇopayogibījaśabdārthamāha śuddhamiti

8.76.2

शुद्धम् अकृत्रिमम् उत्तमं खनिजं स्वर्णं रूप्यं वैतच्छास्त्रोक्तशुद्ध्या सुशुद्धं कृत्वात्र ग्राह्यम्

śuddham akṛtrimam uttamaṃ khanijaṃ svarṇaṃ rūpyaṃ vaitacchāstroktaśuddhyā suśuddhaṃ kṛtvātra grāhyam

Rasaratnasamuccayaṭīkā