8.18.2.4

अनलः स्वर्णम्

analaḥ svarṇam

8.18.2.5

कृत्रिमरजतं कृत्रिमस्वर्णं चेत्यर्थः

kṛtrimarajataṃ kṛtrimasvarṇaṃ cetyarthaḥ

8.18.2.6

रवा इति नाम्ना लोके प्रसिद्धम्

ravā iti nāmnā loke prasiddham

8.20.2.1

संप्रति शुल्बनागलक्षणमाह माक्षिकेणेति

saṃprati śulbanāgalakṣaṇamāha mākṣikeṇeti

8.20.2.2

समभागमाक्षिकेण मारितं ताम्रं पञ्चमित्रसंस्कारेण समुत्थितं कुर्यात्

samabhāgamākṣikeṇa māritaṃ tāmraṃ pañcamitrasaṃskāreṇa samutthitaṃ kuryāt

8.20.2.3

एवं दशवारं कृत्वा तद्वत्ताम्रवन्माक्षिकेणैव मारितं विशुद्धं नागं तदुभयं मिथः समं चतुष्पलमितं गृहीत्वा पुनर् नीलाञ्जनेन समभागेन मारितं पञ्चमित्रसंस्कारेण पुनरुत्थापितं कुर्यात्

evaṃ daśavāraṃ kṛtvā tadvattāmravanmākṣikeṇaiva māritaṃ viśuddhaṃ nāgaṃ tadubhayaṃ mithaḥ samaṃ catuṣpalamitaṃ gṛhītvā punar nīlāñjanena samabhāgena māritaṃ pañcamitrasaṃskāreṇa punarutthāpitaṃ kuryāt

8.20.2.4

एवं सप्तवारं मारणपूर्वकोत्थापनेन संशुद्धम् एतद्द्रव्यद्वंद्वं रसशास्त्रे शुल्बनागमिति कीर्तितम्

evaṃ saptavāraṃ māraṇapūrvakotthāpanena saṃśuddham etaddravyadvaṃdvaṃ rasaśāstre śulbanāgamiti kīrtitam

8.21.2.1

तदुपयोगमाह साधित इति

tadupayogamāha sādhita iti

8.21.2.2

तच्चूर्णं पारदेन समभागेन शुद्धेन सहाजमूत्रेण संमर्द्य वज्रमूषायां ध्मानेन जातं खोटं शोधनगणेन सह ध्मानाच्छुद्धं कृत्वा तं खोटबद्धं पारदं मुखमध्ये यो धारयेत्तस्य मेहसमूहनाशो भवेत्

taccūrṇaṃ pāradena samabhāgena śuddhena sahājamūtreṇa saṃmardya vajramūṣāyāṃ dhmānena jātaṃ khoṭaṃ śodhanagaṇena saha dhmānācchuddhaṃ kṛtvā taṃ khoṭabaddhaṃ pāradaṃ mukhamadhye yo dhārayettasya mehasamūhanāśo bhavet

8.23.2.1

पिञ्जरीलक्षणमाह लोहमिति

piñjarīlakṣaṇamāha lohamiti

8.23.2.2

यथा जसदं मूषायां ताम्रे निक्षिप्य ध्मानेनैकीभूतं पत्रजाद्यौषधीरसे पीतवर्गजरसे वा निक्षेपात्पित्तलं भवति तद्वदन्यदपि तादृग्वर्णं संकीर्णलोहं पिञ्जरीवाच्यं भवति

yathā jasadaṃ mūṣāyāṃ tāmre nikṣipya dhmānenaikībhūtaṃ patrajādyauṣadhīrase pītavargajarase vā nikṣepātpittalaṃ bhavati tadvadanyadapi tādṛgvarṇaṃ saṃkīrṇalohaṃ piñjarīvācyaṃ bhavati

8.23.2.3

सा ओषधीपत्रजा शब्दवाच्या

sā oṣadhīpatrajā śabdavācyā

8.23.2.4

यस्या उत्पत्तौ कारणं बीजस्थाने पत्रमेव भवति

yasyā utpattau kāraṇaṃ bījasthāne patrameva bhavati

8.23.2.5

चीरितपत्त्रा ह्रस्वक्षुपविशेषरूपा चेयमुपवन उत्पद्यते

cīritapattrā hrasvakṣupaviśeṣarūpā ceyamupavana utpadyate

8.24.2.1

चन्द्रार्कं लक्षयति भागा इति

candrārkaṃ lakṣayati bhāgā iti

8.24.2.2

आवर्तिता ध्मानेनैकीभूतरसरूपा इत्यर्थः

āvartitā dhmānenaikībhūtarasarūpā ityarthaḥ

8.24.2.3

भास्वतस्ताम्रस्य

bhāsvatastāmrasya

8.24.2.4

चन्द्रार्कस्य खोटबद्धरसेन वेधात्कनकोत्पत्तिश्च रससारेऽभिहिता

candrārkasya khoṭabaddharasena vedhātkanakotpattiśca rasasāre'bhihitā

8.26.2.1

अथ निर्वाहलक्षणमाह साध्यलोह इति

atha nirvāhalakṣaṇamāha sādhyaloha iti

8.26.2.2

यस्यां क्रियायां साध्यलोहे निर्वाह्ये लोहे द्रुते सति तस्मिंस्तत्रान्यलोहं वङ्कनालतः प्रक्षिप्तं वङ्कनालजध्मानेनैव द्रुतं कृत्वा प्रक्षिप्तं भवतीत्यर्थः

yasyāṃ kriyāyāṃ sādhyalohe nirvāhye lohe drute sati tasmiṃstatrānyalohaṃ vaṅkanālataḥ prakṣiptaṃ vaṅkanālajadhmānenaiva drutaṃ kṛtvā prakṣiptaṃ bhavatītyarthaḥ

Rasaratnasamuccayaṭīkā