8.82.2.3

घनसत्त्वादिकम् अभ्रसत्त्वादिकम् अत्रादिपदेन स्वर्णसत्त्वादीनां ग्रहणं बोध्यम्

ghanasattvādikam abhrasattvādikam atrādipadena svarṇasattvādīnāṃ grahaṇaṃ bodhyam

8.83.2.1

द्रुतेः पञ्चधाभेदानाह निर्लेपत्वमिति

druteḥ pañcadhābhedānāha nirlepatvamiti

8.83.2.2

निर्लेपत्वं निः निश्चयेन निःशेषेण वा लेपत्वं लिप्तत्वं द्रावान्तरेण सह निःशेषेण एकीभवनमित्यर्थः यद्वा निः निर्गतः लेपः लिप्तपदार्थः मलादिर्यस्मात् तत्त्वं पृथग्भूतमलादिकम् इत्यर्थः

nirlepatvaṃ niḥ niścayena niḥśeṣeṇa vā lepatvaṃ liptatvaṃ drāvāntareṇa saha niḥśeṣeṇa ekībhavanamityarthaḥ yadvā niḥ nirgataḥ lepaḥ liptapadārthaḥ malādiryasmāt tattvaṃ pṛthagbhūtamalādikam ityarthaḥ

8.83.2.3

द्रुतत्वं विशेषेण द्रवीभवनम्

drutatvaṃ viśeṣeṇa dravībhavanam

8.83.2.4

तेजस्त्वं स्वरूपापेक्षया तेजोभूयस्त्वम्

tejastvaṃ svarūpāpekṣayā tejobhūyastvam

8.83.2.5

लघुता स्वाभाविकगुरुत्वमपेक्ष्य लाघवम्

laghutā svābhāvikagurutvamapekṣya lāghavam

8.83.2.6

असंयोगश्च सूतेन पारदेन सह पृथक्तया अवस्थानम्

asaṃyogaśca sūtena pāradena saha pṛthaktayā avasthānam

8.85.2.1

जारणाभेदजारणामाह द्रुतेति

jāraṇābhedajāraṇāmāha druteti

8.85.2.2

विडः वक्ष्यमाणलक्षणलक्षितः यन्त्रं कोष्ठिकादिकं तदादियोगतः अत्रादिपदेन मूषापुटादीनां ग्रहणं द्रुतस्य गर्भे तरलितस्य ग्रासस्य स्वर्णादेः परीणामः परिपाकः स्वात्मनि अभेदरूपेण परिणमनम्

viḍaḥ vakṣyamāṇalakṣaṇalakṣitaḥ yantraṃ koṣṭhikādikaṃ tadādiyogataḥ atrādipadena mūṣāpuṭādīnāṃ grahaṇaṃ drutasya garbhe taralitasya grāsasya svarṇādeḥ parīṇāmaḥ paripākaḥ svātmani abhedarūpeṇa pariṇamanam

8.85.2.3

रसेन्द्रचिन्तामणौ तु जारणा हि पातनगालनव्यतिरेकेण घनहेमादिग्रासपूर्वकं पूर्वावस्थापन्नत्वम् इत्यनेन यत् प्रकारान्तरं जारणालक्षणमुक्तं तत् चारणाख्यजारणाभिप्रायेण बोध्यम्

rasendracintāmaṇau tu jāraṇā hi pātanagālanavyatirekeṇa ghanahemādigrāsapūrvakaṃ pūrvāvasthāpannatvam ityanena yat prakārāntaraṃ jāraṇālakṣaṇamuktaṃ tat cāraṇākhyajāraṇābhiprāyeṇa bodhyam

8.87.2.1

रञ्जनमाह सुसिद्धेति

rañjanamāha susiddheti

8.87.2.2

शोधितस्वर्णरौप्याभ्यां तथा जीर्णताम्रादियोगेन क्रियाविशेषम् आश्रित्य रसस्य यत् पीतादिरागजननम् इत्यन्वयः

śodhitasvarṇaraupyābhyāṃ tathā jīrṇatāmrādiyogena kriyāviśeṣam āśritya rasasya yat pītādirāgajananam ityanvayaḥ

8.88.2.1

सारणामाह सूते इति

sāraṇāmāha sūte iti

8.88.2.2

सतैलयन्त्रस्थे तैलपूर्णान्धमूषामध्यस्थिते सूते रसे यत् स्वर्णादिक्षेपणं स्वर्णादिप्रक्षेपः लोहे ताम्रादौ इत्यर्थः वेधाधिक्यकरं वेधस्य स्वर्णादिजननरूपवेधशक्तेः आधिक्यकरम् आतिशय्यजनकम्

satailayantrasthe tailapūrṇāndhamūṣāmadhyasthite sūte rase yat svarṇādikṣepaṇaṃ svarṇādiprakṣepaḥ lohe tāmrādau ityarthaḥ vedhādhikyakaraṃ vedhasya svarṇādijananarūpavedhaśakteḥ ādhikyakaram ātiśayyajanakam

8.88.2.3

उक्तं च रसेन्द्रचिन्तामणौ

uktaṃ ca rasendracintāmaṇau

8.88.2.3.2

अथ सारणोच्यते

atha sāraṇocyate

8.88.2.4

अन्धमूषा तु कर्तव्या गोस्तनाकारसंनिभा

andhamūṣā tu kartavyā gostanākārasaṃnibhā

8.88.2.5

सैव छिद्रान्विता मध्ये गम्भीरा सारणोचिता

saiva chidrānvitā madhye gambhīrā sāraṇocitā

8.88.2.6

अस्याम् एव मूषायां तत्तैलम् अपगतकल्कविमलम् आपूर्यम् अस्मिन्नधिकम् अधस्ताद् द्रुतबीजप्रक्षेपसमकालम् एव समावर्जनीयः सूतवरस्तदनु सद्यो मूषाननम् आच्छादनीयम्

asyām eva mūṣāyāṃ tattailam apagatakalkavimalam āpūryam asminnadhikam adhastād drutabījaprakṣepasamakālam eva samāvarjanīyaḥ sūtavarastadanu sadyo mūṣānanam ācchādanīyam

8.88.2.7

एतत् तैलाक्तखण्डग्रन्थिबन्धेन अरुणासितबीजाभ्याम् अश्वनासारकर्मणा मिलितश्चेत् सारितः सम्यक् संयमितः

etat tailāktakhaṇḍagranthibandhena aruṇāsitabījābhyām aśvanāsārakarmaṇā militaścet sāritaḥ samyak saṃyamitaḥ

Rasaratnasamuccayabodhinī