11.60.2

येन येन हि चाञ्चल्यं दुर्ग्रहत्वं च नश्यति

yena yena hi cāñcalyaṃ durgrahatvaṃ ca naśyati

11.60.3

रसराजस्य सम्प्रोक्तो बन्धनार्थो हि वार्त्तिकैः

rasarājasya samprokto bandhanārtho hi vārttikaiḥ

11.61

हठारोटौ तथाभासः क्रियाहीनश्च पिष्टिका

haṭhāroṭau tathābhāsaḥ kriyāhīnaśca piṣṭikā

11.61.2

क्षारः खोटश्च पोटश्च कल्कबन्धश्च कज्जलिः

kṣāraḥ khoṭaśca poṭaśca kalkabandhaśca kajjaliḥ

11.62

सजीवश्चैव निर्जीवो निर्बीजश्च सबीजकः

sajīvaścaiva nirjīvo nirbījaśca sabījakaḥ

11.62.2

शृङ्खलाद्रुतिबन्धौ च बालकश्च कुमारकः

śṛṅkhalādrutibandhau ca bālakaśca kumārakaḥ

11.63

तरुणश् च तथा वृद्धो मूर्तिबद्धस् तथापरः

taruṇaś ca tathā vṛddho mūrtibaddhas tathāparaḥ

11.63.2

जलबन्धो ऽग्निबन्धश्च सुसंस्कृतकृताभिधः

jalabandho 'gnibandhaśca susaṃskṛtakṛtābhidhaḥ

11.63.3

महाबन्धाभिधश्चेति पञ्चविंशतिर् ईरिताः

mahābandhābhidhaśceti pañcaviṃśatir īritāḥ

11.64

केचिद्वदन्ति षड्विंशो जलूकाबन्धसंज्ञकः

kecidvadanti ṣaḍviṃśo jalūkābandhasaṃjñakaḥ

11.64.2

स तावन्नेष्यते देहे स्त्रीणां द्रावेऽतिशस्यते

sa tāvanneṣyate dehe strīṇāṃ drāve'tiśasyate

11.65

हठो रसः स विज्ञेयः सम्यक् शुद्धिविवर्जितः

haṭho rasaḥ sa vijñeyaḥ samyak śuddhivivarjitaḥ

11.65.2

स सेवितो नृणां कुर्यान् मृत्युं वा व्याधिमुद्धतम्

sa sevito nṛṇāṃ kuryān mṛtyuṃ vā vyādhimuddhatam

11.66

सुशोधितो रसः सम्यगारोट इति कथ्यते

suśodhito rasaḥ samyagāroṭa iti kathyate

11.66.2

स क्षेत्रीकरणे श्रेष्ठः शनैर्व्याधिविनाशनः

sa kṣetrīkaraṇe śreṣṭhaḥ śanairvyādhivināśanaḥ

11.67

पुटितो यो रसो याति योगं मुक्त्वा स्वभावताम्

puṭito yo raso yāti yogaṃ muktvā svabhāvatām

11.67.2

भावितो धातुमूलाद्यैर् आभासो गुणवैकृतेः

bhāvito dhātumūlādyair ābhāso guṇavaikṛteḥ

11.68

असंशोधितलोहाद्यैः साधितो यो रसोत्तमः

asaṃśodhitalohādyaiḥ sādhito yo rasottamaḥ

11.68.2

क्रियाहीनः स विज्ञेयो विक्रियां यात्यपथ्यतः

kriyāhīnaḥ sa vijñeyo vikriyāṃ yātyapathyataḥ

11.69

तीव्रातपे गाढतरावमर्दात्पिष्टी भवेत्सा नवनीतरूपा

tīvrātape gāḍhatarāvamardātpiṣṭī bhavetsā navanītarūpā

Rasaratnasamuccaya