55.2.1

घटार्धसदृशे कटाहेऽधो मृत्तिकायाः कुण्डली कार्यते तच् च कटाहबुन्धम् इत्युच्यते

ghaṭārdhasadṛśe kaṭāhe'dho mṛttikāyāḥ kuṇḍalī kāryate tac ca kaṭāhabundham ityucyate

55.2.2

ततः पूर्वकृतां तां पीठीं तत्र कटाहबुन्धे क्षिप्त्वोपरि आच्छादनार्थं सबलचिक्कणवस्त्रसम्पुटं ताडयित्वा तस्य वस्त्रस्य प्रान्तान् कुण्डलीं परितश् चिक्कणमृदा तथा लिम्पेद्यथा जटिता इव ते

tataḥ pūrvakṛtāṃ tāṃ pīṭhīṃ tatra kaṭāhabundhe kṣiptvopari ācchādanārthaṃ sabalacikkaṇavastrasampuṭaṃ tāḍayitvā tasya vastrasya prāntān kuṇḍalīṃ paritaś cikkaṇamṛdā tathā limpedyathā jaṭitā iva te

55.2.3

ततस्तं कटाहं जलार्धपूर्णस्थालिकामुखोपरि प्रध्वरं मुक्त्वा स्थालीकण्ठकटाहबुन्धकसंयोगस्थाने कर्पटमृदं दृढं दत्त्वा कटाहमध्ये छाणकानि घटीचतुष्कं यावज् ज्वाल्यन्ते

tatastaṃ kaṭāhaṃ jalārdhapūrṇasthālikāmukhopari pradhvaraṃ muktvā sthālīkaṇṭhakaṭāhabundhakasaṃyogasthāne karpaṭamṛdaṃ dṛḍhaṃ dattvā kaṭāhamadhye chāṇakāni ghaṭīcatuṣkaṃ yāvaj jvālyante

55.2.4

ततोऽग्नितापेन रसो वस्त्रतन्तुछिद्रैर् विनिःसृत्याधःस्थालिकास्थितजलमध्ये याति

tato'gnitāpena raso vastratantuchidrair viniḥsṛtyādhaḥsthālikāsthitajalamadhye yāti

55.2.5

ताम्रं पुनर्बुधक एव विलग्य तिष्ठति

tāmraṃ punarbudhaka eva vilagya tiṣṭhati

55.2.6

ततः पुनरपि पूर्ववत् ताम्रचूर्णपारदपीठीं कृत्वा कटाहबुन्धसजलस्थालिकायन्त्रेण पूर्ववद्रसो जले पात्यते

tataḥ punarapi pūrvavat tāmracūrṇapāradapīṭhīṃ kṛtvā kaṭāhabundhasajalasthālikāyantreṇa pūrvavadraso jale pātyate

55.2.7

एवं सप्तवारं रसपातने कृते कुण्ठत्वजडत्वादयः सूक्ष्मदोषा यान्ति

evaṃ saptavāraṃ rasapātane kṛte kuṇṭhatvajaḍatvādayaḥ sūkṣmadoṣā yānti

55.2.8

इति मूर्छितोत्थापितसूतस्य पातनसंस्कारः पञ्चमः

iti mūrchitotthāpitasūtasya pātanasaṃskāraḥ pañcamaḥ

69.2.1

पूर्वस्मिन् योगे पातनसंस्कारार्थं ताम्रात्सूतः सूताच् च ताम्रं पृथक् सप्तवारकृतम्

pūrvasmin yoge pātanasaṃskārārthaṃ tāmrātsūtaḥ sūtāc ca tāmraṃ pṛthak saptavārakṛtam

69.2.2

इहापि योगे तदेव करिष्यते परं तत्र पातनायेहैव पातितस्योत्थापनायेति विशेषः

ihāpi yoge tadeva kariṣyate paraṃ tatra pātanāyehaiva pātitasyotthāpanāyeti viśeṣaḥ

69.2.3

तच् चैवम्

tac caivam

69.2.4

रसपल६६ ताम्रचूर्णपल१६ लवणपल२ सर्वं निम्बुकरसे मृदित्वा पूर्ववत्पीठीं कृत्वा स्थालिकायां क्षिप्त्वोपरि च मध्ये मुखस्थालीं दत्त्वा

tāmracūrṇapala16 lavaṇapala2 sarvaṃ nimbukarase mṛditvā pūrvavatpīṭhīṃ kṛtvā sthālikāyāṃ kṣiptvopari ca madhye mukhasthālīṃ dattvā dvayormukhayoge

69.2.5

एष डमरुकनामा विद्याधरनामा च यन्त्र उच्यते

eṣa ḍamarukanāmā vidyādharanāmā ca yantra ucyate

69.2.6

ततो या उपरि स्थाली तस्या बुन्धे बाह्यपार्श्वे गोमयं दत्त्वाधस्तनस्थबुन्धाधो याममात्रं मृदुवह्निर् ज्वालनीयः

tato yā upari sthālī tasyā bundhe bāhyapārśve gomayaṃ dattvādhastanasthabundhādho yāmamātraṃ mṛduvahnir jvālanīyaḥ

69.2.7

ततः सूत उड्डीयोपरितनस्थाल्यां याति

tataḥ sūta uḍḍīyoparitanasthālyāṃ yāti

69.2.8

ताम्रं चाधः स्थाल्यां तिष्ठति

tāmraṃ cādhaḥ sthālyāṃ tiṣṭhati

69.2.9

एवं पुनः पुनः सप्तवारं सूतोत्थापने कृते रसो व्यापको भवति

evaṃ punaḥ punaḥ saptavāraṃ sūtotthāpane kṛte raso vyāpako bhavati

69.2.10

व्यापको नाम तीक्ष्णः प्रसरणशीलश् च

vyāpako nāma tīkṣṇaḥ prasaraṇaśīlaś ca

69.2.11

इति पातितरसस्योत्थापनसंस्कारः षष्ठः

iti pātitarasasyotthāpanasaṃskāraḥ ṣaṣṭhaḥ

76.2.1

शिग्रुनाम्नो वृक्षस्य पत्त्राणि गाढं मृक्षणोपमानानि वर्तयित्वा तेषां पिण्डेन कुल्हडीं कृत्वा तस्यां कुल्हडिकायां पूर्वविधिना ताम्रं परित्यज्योद्गीनं रसं तथा द्वात्रिंशत्तमेन भागेन लवणं च क्षिप्त्वा तां कुल्हडीं वस्त्रे बद्ध्वा तद्वस्त्रं दवरकेण काष्ठे बद्ध्वा तत्काष्ठं स्थाल्याः कण्ठे कंचन पट्टं बद्ध्वा स्थालीमध्ये त्रिभागनिम्बुकरससहितकाञ्जिकं क्षिप्त्वा काञ्जिकोपरि ञूबमाना तथा वस्त्रं बद्ध्वा कुल्हडी मोक्तव्या यथा काञ्जिकं न लगति केवलं

śigrunāmno vṛkṣasya pattrāṇi gāḍhaṃ mṛkṣaṇopamānāni vartayitvā teṣāṃ piṇḍena kulhaḍīṃ kṛtvā tasyāṃ kulhaḍikāyāṃ pūrvavidhinā tāmraṃ parityajyodgīnaṃ rasaṃ tathā dvātriṃśattamena bhāgena lavaṇaṃ ca kṣiptvā tāṃ kulhaḍīṃ vastre baddhvā tadvastraṃ davarakeṇa kāṣṭhe baddhvā tatkāṣṭhaṃ sthālyāḥ kaṇṭhe kaṃcana paṭṭaṃ baddhvā sthālīmadhye tribhāganimbukarasasahitakāñjikaṃ kṣiptvā kāñjikopari ñūbamānā tathā vastraṃ baddhvā kulhaḍī moktavyā yathā kāñjikaṃ na lagati kevalaṃ

Rasādhyāyaṭīkā