287.2.6

एवं नववारं नवनवैर् नेसहिङ्गुखोटैः स एव हीरकः पचनीयः

evaṃ navavāraṃ navanavair nesahiṅgukhoṭaiḥ sa eva hīrakaḥ pacanīyaḥ

287.2.7

थूथाविडेन तं हीरकं सम्पिष्य पूर्वोक्ते रसे शनैः शनैर्जारणीयो हीरकः

thūthāviḍena taṃ hīrakaṃ sampiṣya pūrvokte rase śanaiḥ śanairjāraṇīyo hīrakaḥ

287.2.7.2

इत्यन्नपथ्यहीरकजारणं प्रथमम्

ityannapathyahīrakajāraṇaṃ prathamam

291.2.1

महिषीणां कर्णमलान् गृहीत्वा जात्यान् हीरान् वेष्टयित्वा तैर् मलैस्ततो मलवेष्टितांस्तान् सूरणक्षुद्रकन्देषु छिद्राणि कृत्वा तत्र च क्षिप्त्वा सर्वतः कर्पटमृत्तिकया लिप्त्वा भूमौ कुर्कुटपुटो दातव्यः

mahiṣīṇāṃ karṇamalān gṛhītvā jātyān hīrān veṣṭayitvā tair malaistato malaveṣṭitāṃstān sūraṇakṣudrakandeṣu chidrāṇi kṛtvā tatra ca kṣiptvā sarvataḥ karpaṭamṛttikayā liptvā bhūmau kurkuṭapuṭo dātavyaḥ

291.2.2

ततः पुनर् हीरकं गृहीत्वा तथैव महिषीकर्णमलैर् वेष्टयित्वा सूरणक्षुद्रकन्दमध्ये क्षिप्त्वा वस्त्रमृत्तिकया सर्वतो लिप्त्वा भूमौ छाणकैः कुर्कुटपुटो देयः

tataḥ punar hīrakaṃ gṛhītvā tathaiva mahiṣīkarṇamalair veṣṭayitvā sūraṇakṣudrakandamadhye kṣiptvā vastramṛttikayā sarvato liptvā bhūmau chāṇakaiḥ kurkuṭapuṭo deyaḥ

291.2.3

एवं पुनः पुनरेकविंशतिवारान् महिषीकर्णमलेन वेष्टयित्वा सूरणक्षुद्रकं तेषु च क्षिप्त्वा भूमौ कुर्कुटपुटान् दत्त्वान्नपथ्यहीरकाः साधनीयाः

evaṃ punaḥ punarekaviṃśativārān mahiṣīkarṇamalena veṣṭayitvā sūraṇakṣudrakaṃ teṣu ca kṣiptvā bhūmau kurkuṭapuṭān dattvānnapathyahīrakāḥ sādhanīyāḥ

291.2.4

इति हीरकान्नपथ्यकरणो द्वितीयो विधिः

iti hīrakānnapathyakaraṇo dvitīyo vidhiḥ

294.2.1

या भूम्या मर्दकी भूमिफोडी तस्याः पत्त्राणि कोमलानि वर्तयित्वा पिण्डीं च कृत्वा मध्ये जात्यहीरकान् क्षिप्त्वा गोलकान् कृत्वा तान् शरावसम्पुटमध्ये मुक्त्वा संधौ कर्पटमृत्तिकां च दत्त्वा भूमौ कुर्कुटपुटं दातव्यम्

yā bhūmyā mardakī bhūmiphoḍī tasyāḥ pattrāṇi komalāni vartayitvā piṇḍīṃ ca kṛtvā madhye jātyahīrakān kṣiptvā golakān kṛtvā tān śarāvasampuṭamadhye muktvā saṃdhau karpaṭamṛttikāṃ ca dattvā bhūmau kurkuṭapuṭaṃ dātavyam

294.2.2

ततः पुनस्तथैव भूम्यामर्दकीपिण्डीमध्ये हीरान् क्षिप्त्वा गोलकान् कृत्वा शरावसम्पुटे च क्षिप्त्वा कर्पटमृत्तिकां च संधौ दत्त्वा भूमौ कुर्कुटपुटो देयः

tataḥ punastathaiva bhūmyāmardakīpiṇḍīmadhye hīrān kṣiptvā golakān kṛtvā śarāvasampuṭe ca kṣiptvā karpaṭamṛttikāṃ ca saṃdhau dattvā bhūmau kurkuṭapuṭo deyaḥ

294.2.3

एवं नवनवैर् भूम्यामर्दकीपत्त्रपिण्डीगोलकैस्ते हीरका भूमौ चतुःषष्टिं कुर्कुटपुटानि दत्त्वान्नपथाः कार्याः

evaṃ navanavair bhūmyāmardakīpattrapiṇḍīgolakaiste hīrakā bhūmau catuḥṣaṣṭiṃ kurkuṭapuṭāni dattvānnapathāḥ kāryāḥ

294.2.4

अयमर्थः

ayamarthaḥ

294.2.5

अन्नवत्पक्वा भवन्ति रसे च जीर्यन्ते

annavatpakvā bhavanti rase ca jīryante

294.2.6

इति हीरकान्नपथकरणे तृतीयो विधिः

iti hīrakānnapathakaraṇe tṛtīyo vidhiḥ

303.2.1

अयं हीरकोऽग्निना न दह्यते घनैराहतो न भज्यते पानीये न ब्रुडति अतः कारणात् हीरकः परीक्षितुं दुःशक्यः

ayaṃ hīrako'gninā na dahyate ghanairāhato na bhajyate pānīye na bruḍati ataḥ kāraṇāt hīrakaḥ parīkṣituṃ duḥśakyaḥ

303.2.2

तथापि परीक्षा प्रोच्यते

tathāpi parīkṣā procyate

303.2.3

प्रथमं हस्तयोर् हीरकं क्षिप्त्वा ततो विंशतिहीरकान् हस्तयोर्मुक्त्वा हस्ताभ्यां ते हीरका मर्दनीयास् तेषां च मध्ये ये हीरकास्तेजोरहिता न स्युस्तथा येषु रेखा एकापि न भवति ते जात्या हीरकाः

prathamaṃ hastayor hīrakaṃ kṣiptvā tato viṃśatihīrakān hastayormuktvā hastābhyāṃ te hīrakā mardanīyās teṣāṃ ca madhye ye hīrakāstejorahitā na syustathā yeṣu rekhā ekāpi na bhavati te jātyā hīrakāḥ

303.2.4

शेषा अजात्याः

śeṣā ajātyāḥ

303.2.5

ततश्च पक्वकर्परम् आनीय तत्रानेकान् कडुकान् कृत्वा तेषु हीरकान् क्षिप्त्वा तं हीरकं कर्परं लीहालङ्कैर् ध्मात्वाग्निवर्णं कृत्वा समभागमेलितनरमूत्रथोहरदुग्धाभ्यां

tataśca pakvakarparam ānīya tatrānekān kaḍukān kṛtvā teṣu hīrakān kṣiptvā taṃ hīrakaṃ karparaṃ līhālaṅkair dhmātvāgnivarṇaṃ kṛtvā samabhāgamelitanaramūtrathoharadugdhābhyāṃ

303.2.6

एवं नवनवैः कर्परैः सप्तवारं हीरकाः पचनीयाः

evaṃ navanavaiḥ karparaiḥ saptavāraṃ hīrakāḥ pacanīyāḥ

303.2.7

ततश्चात्र प्रथमवारे हीरकास्तादृशा एव भवन्ति

tataścātra prathamavāre hīrakāstādṛśā eva bhavanti

Rasādhyāyaṭīkā