237.2.2

ततस्तस्मात्पिण्डाद् अर्धमात्रया शुद्धनागं मध्ये क्षिप्त्वा मूषायां पुनः पुनरावर्त्य जारणीयम्

tatastasmātpiṇḍād ardhamātrayā śuddhanāgaṃ madhye kṣiptvā mūṣāyāṃ punaḥ punarāvartya jāraṇīyam

237.2.3

ततः पुनरप्यर्धमात्रया नागं क्षिप्त्वा जार्यम्

tataḥ punarapyardhamātrayā nāgaṃ kṣiptvā jāryam

237.2.4

यदि चैवं पुनः पुनर्जारणेन कांस्यात् षड्गुणं नागं जीर्णं भवति

yadi caivaṃ punaḥ punarjāraṇena kāṃsyāt ṣaḍguṇaṃ nāgaṃ jīrṇaṃ bhavati

237.2.5

तदा व्योषराजिर् जायते

tadā vyoṣarājir jāyate

237.2.6

इति व्योषराजिः कांस्यराजिर्

iti vyoṣarājiḥ kāṃsyarājir

239.2.1

प्रथमं शुद्धताम्रस्य चत्वारि पलानि पृथग् आवर्तयित्वा ततस्तन्मध्ये थूथापलानि चत्वारि चत्वारि माक्षीकपलान्येवमष्टौ पलानि चूर्णीकृत्य स्तोकेन स्तोकेन क्षिप्त्वा पुनः पुनरावर्त्य तावज्जारयेत्

prathamaṃ śuddhatāmrasya catvāri palāni pṛthag āvartayitvā tatastanmadhye thūthāpalāni catvāri catvāri mākṣīkapalānyevamaṣṭau palāni cūrṇīkṛtya stokena stokena kṣiptvā punaḥ punarāvartya tāvajjārayet

239.2.2

यावता ताम्रशेषं भवति

yāvatā tāmraśeṣaṃ bhavati

239.2.3

सर्वमौषधं चत्वारि पलानि जार्यत इत्यर्थः

sarvamauṣadhaṃ catvāri palāni jāryata ityarthaḥ

239.2.4

इति माक्षिकराजिस् तृतीया

iti mākṣikarājis tṛtīyā

242.2.1

शुद्धताम्रस्य भागमेकं मूषायां गालयित्वा ततो मनःशिलाया भागाश् चत्वारो मृतनागस्य भागास्तथा चत्वारः तथा चत्वारः थूथाभागाः

śuddhatāmrasya bhāgamekaṃ mūṣāyāṃ gālayitvā tato manaḥśilāyā bhāgāś catvāro mṛtanāgasya bhāgāstathā catvāraḥ tathā catvāraḥ thūthābhāgāḥ

242.2.2

एवं द्वादशभागांश्चूर्णीकृत्य स्तोकेन शुल्वमध्ये क्षिप्त्वा तावदावर्तयेद् यावत्ताम्रशेषं भवति

evaṃ dvādaśabhāgāṃścūrṇīkṛtya stokena śulvamadhye kṣiptvā tāvadāvartayed yāvattāmraśeṣaṃ bhavati

242.2.3

एषा नागराजिः प्रोच्यते

eṣā nāgarājiḥ procyate

242.2.4

थूथानागराजीनां फलमाह राज्यभ्युच्छ्रितलोहानाम् इत्यादि चतसृणामपि राजीनां लोहस्य चूर्णं कृत्वैकैकराजिः

thūthānāgarājīnāṃ phalamāha rājyabhyucchritalohānām ityādi catasṛṇāmapi rājīnāṃ lohasya cūrṇaṃ kṛtvaikaikarājiḥ

242.2.5

रसमध्ये पूर्वोक्तरसयुक्त्याष्टगुणा जारणीया क्रमेणेति राजिकरणविधिः

rasamadhye pūrvoktarasayuktyāṣṭaguṇā jāraṇīyā krameṇeti rājikaraṇavidhiḥ

242.2.6

इति नागराजिश्चतुर्थी

iti nāgarājiścaturthī

249.2.1

रसकस्य खापरस्य मणमेकं नरमूत्रेण दिनत्रयं क्वाथयित्वा आतपे दत्त्वा शोषयित्वा प्रहरमेकं दुग्धेन पाचयित्वा पुनः शोषयित्वा चूर्णीकृत्य तन्मध्येऽष्टभागेन खलश्चतुर्थभागेन टङ्कणक्षारोऽष्टमभागेन पूर्वगुड एतानि त्रीणि क्षिपेत्

rasakasya khāparasya maṇamekaṃ naramūtreṇa dinatrayaṃ kvāthayitvā ātape dattvā śoṣayitvā praharamekaṃ dugdhena pācayitvā punaḥ śoṣayitvā cūrṇīkṛtya tanmadhye'ṣṭabhāgena khalaścaturthabhāgena ṭaṅkaṇakṣāro'ṣṭamabhāgena pūrvaguḍa etāni trīṇi kṣipet

249.2.2

ततो मृत्तिकया मूषाद्वयं कच्चोलकसमानं प्रौढं वर्तुलाकारं कृत्वा एकस्यां मूषायां पूर्वोक्तखापरचूर्णं क्षिप्त्वा सा मूषाधोमुखी नालोपरि मोक्तव्या

tato mṛttikayā mūṣādvayaṃ kaccolakasamānaṃ prauḍhaṃ vartulākāraṃ kṛtvā ekasyāṃ mūṣāyāṃ pūrvoktakhāparacūrṇaṃ kṣiptvā sā mūṣādhomukhī nālopari moktavyā

249.2.3

ततः कर्पटमृत्तिकया सर्वपार्श्वेषु निश्छिद्रं विधाय सत्त्वपातनाय ईदृशस् तुम्बनलीनामा यन्त्रः कर्तव्यः ततः कोठीमध्ये बब्बूलखदिरम् आम्बलीप्रभृतीनां लीहालकैः पूरयित्वा यन्त्रं च तत्र क्षिप्त्वा पुनः पुनर् ध्मात्वा संदंशैर् अधोमुखीं यन्त्रनलीं धृत्वा यावन्मात्रो रसो मध्याद् गलित्वाधोमूषायां समेति तत् खापरसत्त्वं

tataḥ karpaṭamṛttikayā sarvapārśveṣu niśchidraṃ vidhāya sattvapātanāya īdṛśas tumbanalīnāmā yantraḥ kartavyaḥ tataḥ koṭhīmadhye babbūlakhadiram āmbalīprabhṛtīnāṃ līhālakaiḥ pūrayitvā yantraṃ ca tatra kṣiptvā punaḥ punar dhmātvā saṃdaṃśair adhomukhīṃ yantranalīṃ dhṛtvā yāvanmātro raso madhyād galitvādhomūṣāyāṃ sameti tat khāparasattvaṃ

249.2.4

इति खापरसत्त्वपातनविधिः

iti khāparasattvapātanavidhiḥ

253.2.1

सर्वोत्तमा कणयरी मनःशिला खरले पिष्ट्वा कुम्पे क्षिप्त्वा अभ्रकेण कुम्पमुखं पिधाय लवणसहितं दग्धपाषाणचूर्णं मस्तके दत्त्वा वस्त्रमृत्तिकया सर्वां कुम्पां मुक्त्वाधो मनःशिलां प्रति प्रहरद्वादशकं यावत् हठाग्निर् ज्वालनीयः

sarvottamā kaṇayarī manaḥśilā kharale piṣṭvā kumpe kṣiptvā abhrakeṇa kumpamukhaṃ pidhāya lavaṇasahitaṃ dagdhapāṣāṇacūrṇaṃ mastake dattvā vastramṛttikayā sarvāṃ kumpāṃ muktvādho manaḥśilāṃ prati praharadvādaśakaṃ yāvat haṭhāgnir jvālanīyaḥ

Rasādhyāyaṭīkā