218.2.5

एष सहस्रवेधको रसः

eṣa sahasravedhako rasaḥ

218.2.6

इति क्रामितसूतस्य वेधकसंस्कारः सप्तदशः

iti krāmitasūtasya vedhakasaṃskāraḥ saptadaśaḥ

223.2.1

ततस्तस्य चूर्णस्य मध्ये गन्धकस्य गद्याणकः

tatastasya cūrṇasya madhye gandhakasya gadyāṇakaḥ

223.2.2

सर्जिकायाश्च गद्याणकः क्षेप्यः

sarjikāyāśca gadyāṇakaḥ kṣepyaḥ

223.2.3

ततो गालितनागगद्याणकः १ सूतगद्याणकः २ गन्धकगद्याणकः १ एवं गद्याणकचतुष्टयं मेलयित्वा गाढं सम्पिष्य चूर्णं कृत्वा जलेनालोडयित्वा पुनः शोषयित्वा ततः शरावसम्पुटे क्षिप्त्वा सम्पुटसंधौ च वस्त्रमृत्तिकां दत्त्वा ततो हस्तप्रमाणायां गर्तायां मध्ये छाणकानि क्षिप्त्वोपरि शरावसम्पुटं दत्त्वा मुक्त्वा पुनः पार्श्वेषूपरि

tato gālitanāgagadyāṇakaḥ 1 sūtagadyāṇakaḥ 2 gandhakagadyāṇakaḥ 1 evaṃ gadyāṇakacatuṣṭayaṃ melayitvā gāḍhaṃ sampiṣya cūrṇaṃ kṛtvā jalenāloḍayitvā punaḥ śoṣayitvā tataḥ śarāvasampuṭe kṣiptvā sampuṭasaṃdhau ca vastramṛttikāṃ dattvā tato hastapramāṇāyāṃ gartāyāṃ madhye chāṇakāni kṣiptvopari śarāvasampuṭaṃ dattvā muktvā punaḥ pārśveṣūpari

223.2.4

यदि च ज्वलित्वा न स्वयं स्थितो भवति तदा सम्पुटमध्याद् औषधं गृहीत्वा सूक्ष्मचूर्णं कृत्वा वेधसंस्कृतस्य गालितस्य रसस्य मध्ये सर्षपमात्रं गद्याणचतुष्टयं सूक्ष्मचूर्णं क्षिपेत्

yadi ca jvalitvā na svayaṃ sthito bhavati tadā sampuṭamadhyād auṣadhaṃ gṛhītvā sūkṣmacūrṇaṃ kṛtvā vedhasaṃskṛtasya gālitasya rasasya madhye sarṣapamātraṃ gadyāṇacatuṣṭayaṃ sūkṣmacūrṇaṃ kṣipet

223.2.5

अत्र च सूतमध्ये क्षेप्यौषधस्य प्रमाणं भणितम्

atra ca sūtamadhye kṣepyauṣadhasya pramāṇaṃ bhaṇitam

223.2.6

न पुनर्विद्धरसस्य

na punarviddharasasya

223.2.7

तथा गुरुभिरप्यस्य प्रमाणं नोक्तम्

tathā gurubhirapyasya pramāṇaṃ noktam

223.2.8

ततोऽनुमानेनेति ज्ञायते

tato'numāneneti jñāyate

223.2.9

पश्चात्सर्वत्र चतुःषष्टिपलानि रसस्य प्रोक्तानि

paścātsarvatra catuḥṣaṣṭipalāni rasasya proktāni

223.2.10

ततस्तावता रसेन यावदौषधं वेधसंस्कारे क्रियमाणे निष्पन्नं तावत् एवौषधस्य रसस्य मध्ये गद्याणकचतुष्टयं पूर्णं सर्षपमात्रं क्षेप्तव्यम्

tatastāvatā rasena yāvadauṣadhaṃ vedhasaṃskāre kriyamāṇe niṣpannaṃ tāvat evauṣadhasya rasasya madhye gadyāṇakacatuṣṭayaṃ pūrṇaṃ sarṣapamātraṃ kṣeptavyam

223.2.11

दिवा श्रीगुर्वाज्ञया यावत्प्रमाणं जानाति

divā śrīgurvājñayā yāvatpramāṇaṃ jānāti

223.2.12

एवं सर्षपमात्रे चूर्णे क्षिप्ते विद्धसूतस्योद्घाटनं भवति

evaṃ sarṣapamātre cūrṇe kṣipte viddhasūtasyodghāṭanaṃ bhavati

223.2.13

उद्घाटनं नाम सर्वधातुवेधे सर्वरोगापहारे च

udghāṭanaṃ nāma sarvadhātuvedhe sarvarogāpahāre ca

223.2.14

इत्यष्टादशः संस्कारः

ityaṣṭādaśaḥ saṃskāraḥ

230.2.1

इह मानशुल्बं मारयित्वा पुनर् जीव्यते तं जीवन्तं शुल्वं कथयन्ति

iha mānaśulbaṃ mārayitvā punar jīvyate taṃ jīvantaṃ śulvaṃ kathayanti

230.2.2

ततस्तच्छुल्बस्यैको भागः तथा द्वौ हेमभागौ एवं भागत्रयं गालयित्वा इति तत् स्थूलं पत्त्रं कुर्यात्

tatastacchulbasyaiko bhāgaḥ tathā dvau hemabhāgau evaṃ bhāgatrayaṃ gālayitvā iti tat sthūlaṃ pattraṃ kuryāt

230.2.3

ततो मनःशिलायां निम्बुकरसैश्च नागं मारयित्वा जतुपत्त्रम् उभयपार्श्वयोस् तेन मारितनागेन लेपनीयम्

tato manaḥśilāyāṃ nimbukarasaiśca nāgaṃ mārayitvā jatupattram ubhayapārśvayos tena māritanāgena lepanīyam

230.2.4

ततश्चित्रकूटखटीलवणयोः समभागेन चूर्णं कृत्वा स्थालीं भृत्वा तस्य मध्ये ऊर्ध्वं ब्रुडन्तं पत्त्रं मुक्त्वा मुखेऽधोमुखं शरावं कृत्वा साध कण्ठे मृदा लिप्त्वा शरावस्योपर्यधोमुखं ढङ्कणीं दत्त्वा स्थालिकाधः प्रहरचतुष्कं यावत् हठाग्निर्

tataścitrakūṭakhaṭīlavaṇayoḥ samabhāgena cūrṇaṃ kṛtvā sthālīṃ bhṛtvā tasya madhye ūrdhvaṃ bruḍantaṃ pattraṃ muktvā mukhe'dhomukhaṃ śarāvaṃ kṛtvā sādha kaṇṭhe mṛdā liptvā śarāvasyoparyadhomukhaṃ ḍhaṅkaṇīṃ dattvā sthālikādhaḥ praharacatuṣkaṃ yāvat haṭhāgnir

Rasādhyāyaṭīkā