2.28

द्रव्यं यद् अङ्कूरजम् आहुर् आर्यास् तत् ते पुनः पञ्चविधं वदन्ति

dravyaṃ yad aṅkūrajam āhur āryās tat te punaḥ pañcavidhaṃ vadanti

2.28.2

वनस्पतिश् चापि स एव वानस्पत्यः क्षुपो वीरुद् अथौषधीश् च

vanaspatiś cāpi sa eva vānaspatyaḥ kṣupo vīrud athauṣadhīś ca

2.29

ज्ञेयः सो ऽत्र वनस्पतिः फलति यः पुष्पैर् विना तैः फलं वानस्पत्य इति स्मृतस् तनुर् असौ ह्रस्वः क्षुपः कथ्यते

jñeyaḥ so 'tra vanaspatiḥ phalati yaḥ puṣpair vinā taiḥ phalaṃ vānaspatya iti smṛtas tanur asau hrasvaḥ kṣupaḥ kathyate

2.29.2

या वेल्लत्य् अगमादिसंश्रयवशाद् एषा तु वल्ली मता शाल्यादिः पुनर् ओषधिः फलपरीपाकावसानान्विता

yā vellaty agamādisaṃśrayavaśād eṣā tu vallī matā śālyādiḥ punar oṣadhiḥ phalaparīpākāvasānānvitā

2.30

स्त्रीपुंनपुंसकत्वेन त्रैविध्यं स्थावरेष्व् अपि

strīpuṃnapuṃsakatvena traividhyaṃ sthāvareṣv api

2.30.2

शृणु वक्ष्यामि तल्लक्ष्म व्यक्तम् अत्र यथाक्रमम्

śṛṇu vakṣyāmi tallakṣma vyaktam atra yathākramam

2.31

इक्षुवेणुतरुवीरुदादयः स्कन्धकाण्डफलपुष्पपल्लवैः

ikṣuveṇutaruvīrudādayaḥ skandhakāṇḍaphalapuṣpapallavaiḥ

2.31.2

स्निग्धदीर्घतनुतामनोरमास् ताः स्त्रियः खलु मता विपश्चिताम्

snigdhadīrghatanutāmanoramās tāḥ striyaḥ khalu matā vipaścitām

2.32

यत्र पुष्पप्रवालादि नातिदीर्घं न चाल्पकम्

yatra puṣpapravālādi nātidīrghaṃ na cālpakam

2.32.2

स्थूलं परुषम् इत्य् एष पुमान् उक्तो मनीषिभिः

sthūlaṃ paruṣam ity eṣa pumān ukto manīṣibhiḥ

2.33

स्त्रीपुंसयोर् यत्र विभाति लक्ष्म द्वयोर् अपि स्कन्धफलादिकेषु

strīpuṃsayor yatra vibhāti lakṣma dvayor api skandhaphalādikeṣu

2.33.2

संदेहदं नैकतरावधारि नपुंसकं तद्विबुधा वदन्ति

saṃdehadaṃ naikatarāvadhāri napuṃsakaṃ tadvibudhā vadanti

2.34

द्रव्यं पुमान् स्याद् अखिलस्य जन्तोर् आरोग्यदं तद्बलवर्धनं च

dravyaṃ pumān syād akhilasya jantor ārogyadaṃ tadbalavardhanaṃ ca

2.34.2

स्त्री दुर्बला स्वल्पगुणा गुणाढ्या स्त्रीष्व् एव न क्वापि नपुंसकः स्यात्

strī durbalā svalpaguṇā guṇāḍhyā strīṣv eva na kvāpi napuṃsakaḥ syāt

2.35

यदि स्त्रियः स्त्रीषु कृता गुणाढ्याः क्लीबानि तु क्लीबशरीरभाजाम्

yadi striyaḥ strīṣu kṛtā guṇāḍhyāḥ klībāni tu klībaśarīrabhājām

2.35.2

सदा च सर्वत्र पुमान् प्रयुक्तौ गुणावहश् चेति च केचिद् आहुः

sadā ca sarvatra pumān prayuktau guṇāvahaś ceti ca kecid āhuḥ

2.36

क्षुत्पिपासा च निद्रा च वृक्षादिष्व् अपि लक्ष्यते

kṣutpipāsā ca nidrā ca vṛkṣādiṣv api lakṣyate

2.36.2

मृज्जलादानतस् त्व् आद्ये पर्णसंकोचितान्तिमा

mṛjjalādānatas tv ādye parṇasaṃkocitāntimā

2.37

यत्काठिन्ये सा क्षितिर्योद्भवो ऽम्भस्तेजस्तूष्मा वर्धते यत् स वातः

yatkāṭhinye sā kṣitiryodbhavo 'mbhastejastūṣmā vardhate yat sa vātaḥ

2.37.2

यद् यच्छिद्रं तन् नभः स्थावराणाम् इत्य् एतेषां पञ्चभूतात्मकत्वम्

yad yacchidraṃ tan nabhaḥ sthāvarāṇām ity eteṣāṃ pañcabhūtātmakatvam

Rājanighaṇṭu