2.18

धूम्रस्थलं धूम्रदृषत्परीतं षट्कोणकं तूर्णमृगावकीर्णम्

dhūmrasthalaṃ dhūmradṛṣatparītaṃ ṣaṭkoṇakaṃ tūrṇamṛgāvakīrṇam

2.18.2

शाकैस् तृणैर् अञ्चितरूक्षवृक्षकं प्रकारम् एतत् खलु वायवीयम्

śākais tṛṇair añcitarūkṣavṛkṣakaṃ prakāram etat khalu vāyavīyam

2.19

नानावर्णं वर्तुलं तत् प्रशस्तं प्रायः शुभ्रं पर्वताकीर्णम् उच्चैः

nānāvarṇaṃ vartulaṃ tat praśastaṃ prāyaḥ śubhraṃ parvatākīrṇam uccaiḥ

2.19.2

यच्च स्थानं पावनं देवतानां प्राह क्षेत्रं त्रीक्षणस् त्व् आन्तरिक्षम्

yacca sthānaṃ pāvanaṃ devatānāṃ prāha kṣetraṃ trīkṣaṇas tv āntarikṣam

2.20

द्रव्यं व्याधिहरं बलातिशयकृत् स्वादु स्थिरं पार्थिवं स्याद् आप्यं कटुकं कषायम् अखिलं शीतं च पित्तापहम्

dravyaṃ vyādhiharaṃ balātiśayakṛt svādu sthiraṃ pārthivaṃ syād āpyaṃ kaṭukaṃ kaṣāyam akhilaṃ śītaṃ ca pittāpaham

2.20.2

यत् तिक्तं लवणं च दीप्यमरुजिच् चोष्णं च तत् तैजसं वायव्यं तु हिमोष्णम् अम्लम् अबलं स्यान् नाभसं नीरसम्

yat tiktaṃ lavaṇaṃ ca dīpyamarujic coṣṇaṃ ca tat taijasaṃ vāyavyaṃ tu himoṣṇam amlam abalaṃ syān nābhasaṃ nīrasam

2.21

ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रो ऽस्माद् ईश्वरो ऽथ सदाशिवः

brahmā viṣṇuś ca rudro 'smād īśvaro 'tha sadāśivaḥ

2.21.2

इत्य् एताः कामतः पञ्च क्षेत्रभूताधिदेवताः

ity etāḥ kāmataḥ pañca kṣetrabhūtādhidevatāḥ

2.22

जित्वा जवाद् अजरसैन्यम् इहाजहार वीरः पुरा युधि सुधाकलशं गरुत्मान्

jitvā javād ajarasainyam ihājahāra vīraḥ purā yudhi sudhākalaśaṃ garutmān

2.22.2

कीर्णैस् तदा भुवि सुधाशकलैः किलासीद् वृक्षादिकं सकलम् अस्य सुधांशुर् ईशः

kīrṇais tadā bhuvi sudhāśakalaiḥ kilāsīd vṛkṣādikaṃ sakalam asya sudhāṃśur īśaḥ

2.23

तत्रोत्पन्नास् तूत्तमे क्षेत्रभागे विप्रीयादौ विप्रुषो यत्र

tatrotpannās tūttame kṣetrabhāge viprīyādau vipruṣo yatra

2.23.2

क्षौणीजादिद्रव्यभूयं प्रपन्नास् तास् ताः संज्ञा बिभ्रते तत्र भूयः

kṣauṇījādidravyabhūyaṃ prapannās tās tāḥ saṃjñā bibhrate tatra bhūyaḥ

2.24

एवं क्षेत्रानुगुण्येन तज्जा विप्रादिवर्णिनः

evaṃ kṣetrānuguṇyena tajjā viprādivarṇinaḥ

2.24.2

यदि वा लक्षणं वक्ष्याम्य् अमोहाय मनीषिणाम्

yadi vā lakṣaṇaṃ vakṣyāmy amohāya manīṣiṇām

2.25

किसलयकुसुमे प्रकाण्डशाखादिषु विशदेषु वदन्ति विप्रम् एतान्

kisalayakusume prakāṇḍaśākhādiṣu viśadeṣu vadanti vipram etān

2.25.2

नरपतिमतिलोहितेषु वैश्यं कनकनिभेषु सितेतरेषु शूद्रम्

narapatimatilohiteṣu vaiśyaṃ kanakanibheṣu sitetareṣu śūdram

2.26

विप्रादिजातिसम्भूतान् विप्रादिष्व् एव योजयेत्

viprādijātisambhūtān viprādiṣv eva yojayet

2.26.2

गुणाढ्यान् अपि वृक्षादीन् प्रातिलोम्यं न चाचरेत्

guṇāḍhyān api vṛkṣādīn prātilomyaṃ na cācaret

2.27

विप्रो विप्राद्येषु वर्णेषु राजा राजन्यादौ वैश्यमुख्येषु वैश्यः

vipro viprādyeṣu varṇeṣu rājā rājanyādau vaiśyamukhyeṣu vaiśyaḥ

2.27.2

शूद्रः शूद्राद्येषु शस्तं गुणाढ्यं द्रव्यं नैव प्रातिलोम्येन किंचित्

śūdraḥ śūdrādyeṣu śastaṃ guṇāḍhyaṃ dravyaṃ naiva prātilomyena kiṃcit

Rājanighaṇṭu