Māṃsādivarga.80

निःशल्का निन्दिता मत्स्याः सर्वे शल्कयुता हिताः

niḥśalkā ninditā matsyāḥ sarve śalkayutā hitāḥ

Māṃsādivarga.80.2

वपुःस्थैर्यकरा वीर्यबलपुष्टिविवर्धनाः

vapuḥsthairyakarā vīryabalapuṣṭivivardhanāḥ

Māṃsādivarga.81

ह्रदकुल्याजलधिनिर्झरतडागवापीजले च ये मत्स्याः

hradakulyājaladhinirjharataḍāgavāpījale ca ye matsyāḥ

Māṃsādivarga.81.2

ते तु जडा नादेया यथोत्तरं लघुतरास्तु नादेयाः

te tu jaḍā nādeyā yathottaraṃ laghutarāstu nādeyāḥ

Māṃsādivarga.82

क्षाराम्बुमत्स्या गुरवो ऽस्रदाहदा विष्टम्भदास्ते लवणार्णवादिजाः

kṣārāmbumatsyā guravo 'sradāhadā viṣṭambhadāste lavaṇārṇavādijāḥ

Māṃsādivarga.82.2

तानश्नतां स्वादुजलस्थिता अपि ज्ञेया जडास्तेऽपि तथा शृतानिमान्

tānaśnatāṃ svādujalasthitā api jñeyā jaḍāste'pi tathā śṛtānimān

Māṃsādivarga.83

शैलाटवीनगरभूजलचारिणो ये ये के ऽपि सत्त्वनिवहाः खलु सप्तसंख्याः

śailāṭavīnagarabhūjalacāriṇo ye ye ke 'pi sattvanivahāḥ khalu saptasaṃkhyāḥ

Māṃsādivarga.83.2

तन्मांसमत्र न वितथ्यम् अथाभ्यधायि ग्रन्थस्य

tanmāṃsamatra na vitathyam athābhyadhāyi granthasya

Māṃsādivarga.84

पक्वं मांसं हितं सर्वं बलवीर्यविवर्धनम्

pakvaṃ māṃsaṃ hitaṃ sarvaṃ balavīryavivardhanam

Māṃsādivarga.84.2

भृष्टमांसं विदाहि स्यादस्रवातादिदोषकृत्

bhṛṣṭamāṃsaṃ vidāhi syādasravātādidoṣakṛt

Māṃsādivarga.85

पूर्वार्धं पुरुषस्य तद्गुरुतरं पश्चार्धभागः स्त्रियाः स्त्री गुर्वी किल गुर्विणी यदि तथा योषिच्च तुल्या लघुः

pūrvārdhaṃ puruṣasya tadgurutaraṃ paścārdhabhāgaḥ striyāḥ strī gurvī kila gurviṇī yadi tathā yoṣicca tulyā laghuḥ

Māṃsādivarga.85.2

पक्षी चेत्पुरुषो लघुः शृणु शिरःस्कन्धोरुपृष्ठे क्रमात् मांसं यच्च कटिस्थितं तदखिलं गुर्वेव सर्वात्मना

pakṣī cetpuruṣo laghuḥ śṛṇu śiraḥskandhorupṛṣṭhe kramāt māṃsaṃ yacca kaṭisthitaṃ tadakhilaṃ gurveva sarvātmanā

Māṃsādivarga.86

रसरक्तादिधातूनां गुरुः स्यादुत्तरोत्तरम् मेढ्रवृक्कयकृन्मांसं वार्षणं

rasaraktādidhātūnāṃ guruḥ syāduttarottaram meḍhravṛkkayakṛnmāṃsaṃ vārṣaṇaṃ

Māṃsādivarga.87

इत्थं प्रतिस्थलविलाम्बुनभःप्रचारप्राण्यङ्गमांसगुणनिर्णयपूर्णम्

itthaṃ pratisthalavilāmbunabhaḥpracāraprāṇyaṅgamāṃsaguṇanirṇayapūrṇam

Māṃsādivarga.87.2

वर्गं विचार्य भिषजा विनियुज्यमानो भुक्त्वाशनं न विकृतिं समुपैति मर्त्यः

vargaṃ vicārya bhiṣajā viniyujyamāno bhuktvāśanaṃ na vikṛtiṃ samupaiti martyaḥ

Māṃsādivarga.88

यस्यासीत् समितिद्विपाधिपबृहत्कुम्भान्तरस्थामिषप्रायाभ्यासपिपासयेव तरुणी नेत्राम्बुधारा द्विषाम्

yasyāsīt samitidvipādhipabṛhatkumbhāntarasthāmiṣaprāyābhyāsapipāsayeva taruṇī netrāmbudhārā dviṣām

Māṃsādivarga.88.2

तस्यायं पुरुषप्रतापसुहृदः श्रीमन्नृसिंहेशितुर् वर्गः सप्तदशो निषीदति कृतौ नामादिचूडामणौ

tasyāyaṃ puruṣapratāpasuhṛdaḥ śrīmannṛsiṃheśitur vargaḥ saptadaśo niṣīdati kṛtau nāmādicūḍāmaṇau

Manuṣyādivargaḥ.1

मनुष्या मानुषा मर्त्या मनुजा मानवा नराः

manuṣyā mānuṣā martyā manujā mānavā narāḥ

Manuṣyādivargaḥ.1.2

द्विपादाश् चेतना भूस्था भूमिजा भूस्पृशो विशः

dvipādāś cetanā bhūsthā bhūmijā bhūspṛśo viśaḥ

Manuṣyādivargaḥ.2

पुरुषः पूरुषो ना च नरः पञ्चजनः पुमान्

puruṣaḥ pūruṣo nā ca naraḥ pañcajanaḥ pumān

Rājanighaṇṭu