5.44.5

आह कियन्तं कालं भगवानस्य शिवो भवति

āha kiyantaṃ kālaṃ bhagavānasya śivo bhavati

5.44.6

तदुच्यते नित्यम्

taducyate nityam

5.44.7

यस्मादाह

yasmādāha

5.45.1

अत्र सदा नित्यं संततम् अव्युच्छिन्नमित्यर्थः

atra sadā nityaṃ saṃtatam avyucchinnamityarthaḥ

5.45.2

आह कमेवमाह

āha kamevamāha

5.45.3

को वास्य शिवो भवतीति

ko vāsya śivo bhavatīti

5.45.4

उच्यते

ucyate

5.46.1

अत्र शिव इत्येतदपि भगवतो नाम

atra śiva ityetadapi bhagavato nāma

5.46.2

शिवः कस्मात्

śivaḥ kasmāt

5.46.3

परिपूर्णपरितृप्तत्वाच्छिवः

paripūrṇaparitṛptatvācchivaḥ

5.46.4

तस्मात् सदाशिवोपदेशान् नित्यो दुःखान्तः

tasmāt sadāśivopadeśān nityo duḥkhāntaḥ

5.46.5

कारणाधिकारनिवृत्तिः

kāraṇādhikāranivṛttiḥ

5.46.6

तदर्थं नित्यो दुःखान्त इति सिद्धम्

tadarthaṃ nityo duḥkhānta iti siddham

5.46.7

एवमेते पञ्च पदार्थाः कार्यकारणयोगविधिदुःखान्ताः समासविस्तरविभागविशेषोपसंहारनिगमनतश् च व्याख्याताः

evamete pañca padārthāḥ kāryakāraṇayogavidhiduḥkhāntāḥ samāsavistaravibhāgaviśeṣopasaṃhāranigamanataś ca vyākhyātāḥ

5.46.8

उक्तं हि

uktaṃ hi

5.46.9

आदौ यद् भवति समासोक्तं मध्ये तस्य विस्तरतश् च विभागतश् चोपनयनिगमनेन सतामप्येष निश्चयः

ādau yad bhavati samāsoktaṃ madhye tasya vistarataś ca vibhāgataś copanayanigamanena satāmapyeṣa niścayaḥ

5.46.10

इति

iti

5.46.11

अत्र तावत् पतिरिति कारणपदार्थस्योपदेशः समासेन

atra tāvat patiriti kāraṇapadārthasyopadeśaḥ samāsena

5.46.12

विस्तरस्तु वामो देवो ज्येष्ठो रुद्रः कामः शंकरः कालः कलविकरणो बलविकरणोऽघोरो घोरतरः सर्वः शर्व तत्पुरुषो महादेव ॐकार ऋषिर् विप्रो महानीश ईशान ईश्वरो ऽधिपतिर्ब्रह्मा शिव इत्येवमाद्यो विस्तरः

vistarastu vāmo devo jyeṣṭho rudraḥ kāmaḥ śaṃkaraḥ kālaḥ kalavikaraṇo balavikaraṇo'ghoro ghorataraḥ sarvaḥ śarva tatpuruṣo mahādeva oṃkāra ṛṣir vipro mahānīśa īśāna īśvaro 'dhipatirbrahmā śiva ityevamādyo vistaraḥ

5.46.13

विभागोऽपि अन्यत् पतित्वम् अन्यद् अजातत्वम् अन्यद् भवोद्भवत्वमित्याद्यो विभागः

vibhāgo'pi anyat patitvam anyad ajātatvam anyad bhavodbhavatvamityādyo vibhāgaḥ

Pañcārthabhāṣya