5.39.38

न तु कार्यकरणानि

na tu kāryakaraṇāni

5.39.39

कस्मात्

kasmāt

5.39.40

अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

5.39.41

तथा अज्ञानदुःखमपि अहंकारसत्कृतगात्रो न जानन् को ऽहं कुतोऽहं कस्याहं केन वा बन्धनेन बद्धोऽहमिति किं कारणं किमकारणं किं भक्ष्यं किमभक्ष्यं किं पेयं किमपेयं किं सत्यं किमसत्यं किम् ज्ञानं किमज्ञानम् इत्यज्ञानदुःखं पुरुष एवानुभवति

tathā ajñānaduḥkhamapi ahaṃkārasatkṛtagātro na jānan ko 'haṃ kuto'haṃ kasyāhaṃ kena vā bandhanena baddho'hamiti kiṃ kāraṇaṃ kimakāraṇaṃ kiṃ bhakṣyaṃ kimabhakṣyaṃ kiṃ peyaṃ kimapeyaṃ kiṃ satyaṃ kimasatyaṃ kim jñānaṃ kimajñānam ityajñānaduḥkhaṃ puruṣa evānubhavati

5.39.42

कस्मात्

kasmāt

5.39.43

चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

5.39.44

न तु कार्यकरणानि

na tu kāryakaraṇāni

5.39.45

कस्मात्

kasmāt

5.39.46

अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

5.39.47

तथा जरादुःखमपि

tathā jarāduḥkhamapi

5.39.48

यदायं पुरुषो जराजर्जरितः कृशशरीरः शिथिलीकृतनयनकपोलनासिकाभ्रूदशनावरणः क्रौञ्चजानुरिव निर्विण्णो ऽक्षिदूषिकादिष्वपकर्षणादिष्व् असमर्थो विहंग इव लूनपक्षो लङ्घनप्लवनधावनादिष्व् असमर्थः पूर्वातीतानि भोगव्यायामशिल्पकर्माण्य् अनुस्मरमाणः स्मृतिवैकल्यम् आपन्नो ऽवश्यं क्लेशमनुभवति

yadāyaṃ puruṣo jarājarjaritaḥ kṛśaśarīraḥ śithilīkṛtanayanakapolanāsikābhrūdaśanāvaraṇaḥ krauñcajānuriva nirviṇṇo 'kṣidūṣikādiṣvapakarṣaṇādiṣv asamartho vihaṃga iva lūnapakṣo laṅghanaplavanadhāvanādiṣv asamarthaḥ pūrvātītāni bhogavyāyāmaśilpakarmāṇy anusmaramāṇaḥ smṛtivaikalyam āpanno 'vaśyaṃ kleśamanubhavati

5.39.49

कस्मात्

kasmāt

5.39.50

चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

5.39.51

न तु कार्यकरणाणि

na tu kāryakaraṇāṇi

5.39.52

कस्मात्

kasmāt

5.39.53

अचेतनत्वाद् अभोक्तृत्वाद् अतन्मयत्वाच् च

acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca

5.39.54

तथा मृत्युदुःखमपि

tathā mṛtyuduḥkhamapi

5.39.55

यदायं पुरुषो मरणसमये श्लथकरणः शिरोधरम् अवलम्बमानः श्वासनोच्छ्वसनतत्परः खुरुखुरायमाणकण्ठः स्वोपार्जितमणिकनकधनधान्यपत्नीपुत्रपशुसंघातः कस्य भविष्यतीत्य् अनुतप्यमानः विषयाननु दोदूयमानः सलिलादि याचमानो विरक्तवदनो मर्मभिश् छिद्यमानैर् अवश्यं क्लेशमनुभवति

yadāyaṃ puruṣo maraṇasamaye ślathakaraṇaḥ śirodharam avalambamānaḥ śvāsanocchvasanatatparaḥ khurukhurāyamāṇakaṇṭhaḥ svopārjitamaṇikanakadhanadhānyapatnīputrapaśusaṃghātaḥ kasya bhaviṣyatīty anutapyamānaḥ viṣayānanu dodūyamānaḥ salilādi yācamāno viraktavadano marmabhiś chidyamānair avaśyaṃ kleśamanubhavati

5.39.56

कस्मात्

kasmāt

5.39.57

चेतनत्वाद् भोक्तृत्वात् तन्मयत्वाच् च

cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca

Pañcārthabhāṣya