5.7.15

तथा प्राणायामोपदेशाद् घ्राणं प्रमुखे उच्चैरुभयथा द्विर् अधिष्ठाने संनिविष्टं गन्धग्रहणसमर्थं सिद्धम्

tathā prāṇāyāmopadeśād ghrāṇaṃ pramukhe uccairubhayathā dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ gandhagrahaṇasamarthaṃ siddham

5.7.16

एवमधिकारिवृत्तिभिर्बुध्यत्य् एभिः पुरुष इति बुद्धीन्द्रियाणि

evamadhikārivṛttibhirbudhyaty ebhiḥ puruṣa iti buddhīndriyāṇi

5.7.17

तथा कर्मेन्द्रियाणि

tathā karmendriyāṇi

5.7.18

मण्टनविहरणोपदेशात् पादेन्द्रियम् अधस्ताद् द्विर् अधिष्ठाने संनिविष्टं गमनक्रियासमर्थं सिद्धम्

maṇṭanaviharaṇopadeśāt pādendriyam adhastād dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ gamanakriyāsamarthaṃ siddham

5.7.19

तथा मूत्रपुरीषदर्शनप्रतिषेधात् पाय्विन्द्रियं गुह्यप्रदेशे संनिविष्टम् उत्सर्गक्रियासमर्थं सिद्धम्

tathā mūtrapurīṣadarśanapratiṣedhāt pāyvindriyaṃ guhyapradeśe saṃniviṣṭam utsargakriyāsamarthaṃ siddham

5.7.20

तथा स्त्रीप्रतिषेधाद् उपस्थेन्द्रियं त्रिवलीगुह्यप्रदेशसंनिविष्टम् आनन्दक्रियासमर्थं सिद्धम्

tathā strīpratiṣedhād upasthendriyaṃ trivalīguhyapradeśasaṃniviṣṭam ānandakriyāsamarthaṃ siddham

5.7.21

तथा अपि तत्कर्मोपदेशात् हस्तेन्द्रियम् उच्चैरुभयथा द्विर् अधिष्ठाने भुजान्तर्देशे संनिविष्टम् आदानक्रियासमर्थं सिद्धम्

tathā api tatkarmopadeśāt hastendriyam uccairubhayathā dvir adhiṣṭhāne bhujāntardeśe saṃniviṣṭam ādānakriyāsamarthaṃ siddham

5.7.22

तथा अपि तद्भाषणोपदेशाद् वागिन्द्रियं वाक्तालुजिह्वादिषु स्थानेषु संनिविष्टं वचनक्रियासमर्थं सिद्धम्

tathā api tadbhāṣaṇopadeśād vāgindriyaṃ vāktālujihvādiṣu sthāneṣu saṃniviṣṭaṃ vacanakriyāsamarthaṃ siddham

5.7.23

अत्र विकारतद्वृत्तिभिः कर्मोत्पत्तिः पुरुषे इति कर्मेन्द्रियाणि एवमेतानि त्रयोदश करणानीन्द्रियाणि सूत्रतो व्याख्यातानि

atra vikāratadvṛttibhiḥ karmotpattiḥ puruṣe iti karmendriyāṇi evametāni trayodaśa karaṇānīndriyāṇi sūtrato vyākhyātāni

5.7.24

कस्मात्

kasmāt

5.7.25

इन्द्रियाणामिति सामान्यग्रहणाद् विकरणवत् सामान्यप्रतिषेधाच् च

indriyāṇāmiti sāmānyagrahaṇād vikaraṇavat sāmānyapratiṣedhāc ca

5.7.26

इन्द्रियाणाम् इति षष्ठीबहुवचनम्

indriyāṇām iti ṣaṣṭhībahuvacanam

5.7.27

उक्तं हि

uktaṃ hi

5.7.27.2

आदानाद् ग्रहणात् त्यागाद् रङ्गणाद् गमनात् तथा

ādānād grahaṇāt tyāgād raṅgaṇād gamanāt tathā

5.7.27.3

इङ्गनाद्रवणाच् चैव तस्माद् इन्द्रियमुच्यते

iṅganādravaṇāc caiva tasmād indriyamucyate

5.7.28

अभिजयाद् इति

abhijayād iti

5.7.29

अभिशब्दः अत्यन्तविजये वशीकरणे च

abhiśabdaḥ atyantavijaye vaśīkaraṇe ca

5.7.30

आक्रम्य वशीकर्तव्यानि

ākramya vaśīkartavyāni

5.7.31

वायुकामक्रोधपाटलिपुत्रवत्

vāyukāmakrodhapāṭaliputravat

5.7.32

तस्माद् अकुशलेभ्यो व्यावर्तयित्वा कामतः कुशलं योजितानि तदा जितानि भवन्ति

tasmād akuśalebhyo vyāvartayitvā kāmataḥ kuśalaṃ yojitāni tadā jitāni bhavanti

Pañcārthabhāṣya