1.2.5

पुरुषविद्यानित्यत्वात् कर्मसम्पत्तिर् मन्त्रो वेदे

puruṣavidyānityatvāt karmasampattir mantro vede

1.2.6

षड्भावविकारा भवन्तीति वार्ष्यायणिः

ṣaḍbhāvavikārā bhavantīti vārṣyāyaṇiḥ

1.2.7

जायते अस्ति विपरिणमते वर्धते अपक्षीयते विनश्यतीति

jāyate asti vipariṇamate vardhate apakṣīyate vinaśyatīti

1.2.8

जायत इति पूर्वभावस्यादिम् आचष्टे नापरभावम् आचष्टे न प्रतिषेधति

jāyata iti pūrvabhāvasyādim ācaṣṭe nāparabhāvam ācaṣṭe na pratiṣedhati

1.2.9

अस्तीत्युत्पन्नस्य सत्त्वस्यावधारणम्

astītyutpannasya sattvasyāvadhāraṇam

1.2.10

विपरिणमत इत्य् अप्रच्यवमानस्य तत्त्वाद् विकारम्

vipariṇamata ity apracyavamānasya tattvād vikāram

1.2.11

वर्धत इति स्वाङ्गाभ्युच्चयं सांयौगिकानां वार्थानाम्

vardhata iti svāṅgābhyuccayaṃ sāṃyaugikānāṃ vārthānām

1.2.12

वर्धते विजयेन इति वा वर्धते शरीरेण इति वा

vardhate vijayena iti vā vardhate śarīreṇa iti vā

1.2.13

अपक्षीयत इत्येतेनैव व्याख्यातः प्रतिलोमम्

apakṣīyata ityetenaiva vyākhyātaḥ pratilomam

1.2.14

विनश्यतीत्यपरभावस्यादिम् आचष्टे न पूर्वभावम् आचष्टे न प्रतिषेधति

vinaśyatītyaparabhāvasyādim ācaṣṭe na pūrvabhāvam ācaṣṭe na pratiṣedhati

1.3.1

अतो ऽन्ये भावविकार एतेषाम् एव विकारा भवन्तीति ह स्माह ते यथावचनम् अभ्यूहितव्याः

ato 'nye bhāvavikāra eteṣām eva vikārā bhavantīti ha smāha te yathāvacanam abhyūhitavyāḥ

1.3.2

न निर्बद्धोपसर्गार्थान् निराहुरिति शाकटायनः

na nirbaddhopasargārthān nirāhuriti śākaṭāyanaḥ

1.3.3

नामाख्यातयोस्तु कर्मोपसंयोगद्योतका भवन्ति

nāmākhyātayostu karmopasaṃyogadyotakā bhavanti

1.3.4

उच्चावचाः पदार्था भवन्तीति गार्ग्यः

uccāvacāḥ padārthā bhavantīti gārgyaḥ

1.3.5

तद् य एषु पदार्थः प्राहुरिमे तं नामाख्यातयोर् अर्थविकरणम्

tad ya eṣu padārthaḥ prāhurime taṃ nāmākhyātayor arthavikaraṇam

1.3.6

आ इत्यर्वागर्थे प्र परा इत्येतस्य प्रातिलोम्यम्

ā ityarvāgarthe pra parā ityetasya prātilomyam

1.3.7

अभीत्य् आभिमुख्यं प्रतीत्येतस्य प्रातिलोम्यम्

abhīty ābhimukhyaṃ pratītyetasya prātilomyam

1.3.8

अति सु इत्यभिपूजितार्थे निर्दुर् इत्येतयोः प्रातिलोम्यम्

ati su ityabhipūjitārthe nirdur ityetayoḥ prātilomyam

1.3.9

नि अव इति विनिग्रहार्थीयौ उद् इत्येतयोः प्रातिलोम्यम्

ni ava iti vinigrahārthīyau ud ityetayoḥ prātilomyam

1.3.10

सम् इत्येकीभावं वि अप इत्येतस्य प्रातिलोम्यम्

sam ityekībhāvaṃ vi apa ityetasya prātilomyam

Nirukta