1.1.1

समाम्नायः समाम्नातः स व्याख्यातव्यः

samāmnāyaḥ samāmnātaḥ sa vyākhyātavyaḥ

1.1.2

तम् इमम् समाम्नायं निघण्टव इत्याचक्षते

tam imam samāmnāyaṃ nighaṇṭava ityācakṣate

1.1.3

निघण्टवः कस्मान् निगमा इमे भवन्ति

nighaṇṭavaḥ kasmān nigamā ime bhavanti

1.1.4

छन्दोभ्यः समाहृत्य समाहृत्य समाम्नाताः

chandobhyaḥ samāhṛtya samāhṛtya samāmnātāḥ

1.1.5

ते निगन्तव एव सन्तो निगमनान् निघण्टव उच्यन्त इत्यौपमन्यवः

te nigantava eva santo nigamanān nighaṇṭava ucyanta ityaupamanyavaḥ

1.1.6

अपि वा हननाद् एव स्युः समाहता भवन्ति

api vā hananād eva syuḥ samāhatā bhavanti

1.1.7

यद् वा समाहृता भवन्ति

yad vā samāhṛtā bhavanti

1.1.8

तद् यानि चत्वारि पदजातानि नामाख्याते चोपसर्गनिपाताश्च तानि इमानि भवन्ति

tad yāni catvāri padajātāni nāmākhyāte copasarganipātāśca tāni imāni bhavanti

1.1.9

तत्रैतन् नामाख्यातयोर् लक्षणं प्रदिशन्ति

tatraitan nāmākhyātayor lakṣaṇaṃ pradiśanti

1.1.10

भावप्रधानम् आख्यातं सत्त्वप्रधानानि नामानि

bhāvapradhānam ākhyātaṃ sattvapradhānāni nāmāni

1.1.11

तद्यत्रोभे भावप्रधाने भवतः

tadyatrobhe bhāvapradhāne bhavataḥ

1.1.12

पूर्वापरीभूतं भावम् आख्यातेनाचष्टे व्रजति

bhāvam ākhyātenācaṣṭe vrajati pacatīti

1.1.13

उपक्रमप्रभृत्यपवर्गपर्यन्तं मूर्तं सत्त्वभूतं सत्त्वनामभिर् व्रज्यापक्तिर् इति

upakramaprabhṛtyapavargaparyantaṃ mūrtaṃ sattvabhūtaṃ sattvanāmabhir vrajyāpaktir iti

1.1.14

अद इति सत्त्वानाम् उपदेशो गौर् अश्वः पुरुषो हस्तीति

ada iti sattvānām upadeśo gaur aśvaḥ puruṣo hastīti

1.1.15

भवतीति भावस्यास्ते शेते व्रजति तिष्ठतीति

bhavatīti bhāvasyāste śete vrajati tiṣṭhatīti

1.1.16

इन्द्रियनित्यं वचनम् औदुम्बरायणः

indriyanityaṃ vacanam audumbarāyaṇaḥ

1.2.1

तत्र चतुष्ट्वं नोपपद्यते

tatra catuṣṭvaṃ nopapadyate

1.2.2

अयुगपद् उत्पन्नानां वा शब्दानाम् इतरेतरोपदेशः शास्त्रकृतो योगश्च

ayugapad utpannānāṃ vā śabdānām itaretaropadeśaḥ śāstrakṛto yogaśca

1.2.3

व्याप्तिमत्त्वात्तु शब्दस्याणीयस्त्वाच्च शब्देन सञ्ज्ञाकरणं व्यवहारार्थं लोके

vyāptimattvāttu śabdasyāṇīyastvācca śabdena sañjñākaraṇaṃ vyavahārārthaṃ loke

1.2.4

तेषां मनुष्यवद् देवताभिधानम्

teṣāṃ manuṣyavad devatābhidhānam

Nirukta