6.32.2.150

शक्तिरूपत्वेन पूर्वं स्थितस्य पश्चादभिव्यक्तौ विषयार्जनतारतम्यापत्तिः

śaktirūpatvena pūrvaṃ sthitasya paścādabhivyaktau viṣayārjanatāratamyāpattiḥ

6.32.2.151

स्वगतत्वपरगतत्वादि च पूर्ववद् विकल्प्यम्

svagatatvaparagatatvādi ca pūrvavad vikalpyam

6.32.2.152

तस्मात्काव्ये दोषाभावगुणालंकारमयत्वलक्षणेन नाट्ये चतुर्विधाभिनयरूपेण निबिडनिजमोहसंकटकारिणा विभावादिसाधारणीकरणात्मनाभिधातो द्वितीयेनांशेन भावकत्वव्यापारेण भाव्यमानो रसो ऽनुभवस्मृत्यादिविलक्षणेन रजस्तमोऽनुवेधवैचित्र्यबलाद् द्रुतिविस्तारविकासलक्षणेन सत्त्वोद्रेकप्रकाशानन्दमयनिजसंविद्विश्रान्तिलक्षणेन परब्रह्मास्वादसविधेन भोगेन परं भुज्यत इति

tasmātkāvye doṣābhāvaguṇālaṃkāramayatvalakṣaṇena nāṭye caturvidhābhinayarūpeṇa nibiḍanijamohasaṃkaṭakāriṇā vibhāvādisādhāraṇīkaraṇātmanābhidhāto dvitīyenāṃśena bhāvakatvavyāpāreṇa bhāvyamāno raso 'nubhavasmṛtyādivilakṣaṇena rajastamo'nuvedhavaicitryabalād drutivistāravikāsalakṣaṇena sattvodrekaprakāśānandamayanijasaṃvidviśrāntilakṣaṇena parabrahmāsvādasavidhena bhogena paraṃ bhujyata iti

6.32.2.153

तत्र पूर्वपक्षोऽयं भट्टलोल्लटपक्षानभ्युपगमाद् एव नाभ्युपगत इति तद्दूषणम् अनुत्थानोपहतम् एव

tatra pūrvapakṣo'yaṃ bhaṭṭalollaṭapakṣānabhyupagamād eva nābhyupagata iti taddūṣaṇam anutthānopahatam eva

6.32.2.154

प्रतीत्यादिव्यतिरिक्तश्च संसारे को भोग इति न विद्मः

pratītyādivyatiriktaśca saṃsāre ko bhoga iti na vidmaḥ

6.32.2.155

रसनेति चेत्

rasaneti cet

6.32.2.156

सापि प्रतिपत्तिरेव

sāpi pratipattireva

6.32.2.157

केवलमुपायवैलक्षण्यान्नामान्तरं प्रतिपद्यतां दर्शनानुमितिश्रुत्युपमितिप्रतिभानादिनामान्तरवत्

kevalamupāyavailakṣaṇyānnāmāntaraṃ pratipadyatāṃ darśanānumitiśrutyupamitipratibhānādināmāntaravat

6.32.2.158

निष्पादनाभिव्यक्तिद्वयानभ्युपगमे च नित्यो वा असद्वा रस इति न तृतीया गतिर् अस्याम्

niṣpādanābhivyaktidvayānabhyupagame ca nityo vā asadvā rasa iti na tṛtīyā gatir asyām

6.32.2.159

न चाप्रतीतं वस्त्वस्ति व्यवहारे योग्यम्

na cāpratītaṃ vastvasti vyavahāre yogyam

6.32.2.160

अथोच्यते प्रतीतिरितितस्य भोगीकरणम्

athocyate pratītirititasya bhogīkaraṇam

6.32.2.160.2

तच्च भूत्यादिस्वरूपम्

tacca bhūtyādisvarūpam

6.32.2.161

तदस्तु

tadastu

6.32.2.162

तथापि न तावन्मात्रम्

tathāpi na tāvanmātram

6.32.2.163

यावन्तो हि रसास्तावन्त एव रसनात्मानः प्रतीतयो भोगीकरणस्वभावाः

yāvanto hi rasāstāvanta eva rasanātmānaḥ pratītayo bhogīkaraṇasvabhāvāḥ

6.32.2.164

गुणानां चाङ्गाङ्गिवैचित्र्यम् अनन्तं कल्प्यमिति कर्तृत्वेनेयत्ता

guṇānāṃ cāṅgāṅgivaicitryam anantaṃ kalpyamiti kartṛtveneyattā

6.32.2.165

अभिधा भावना चान्या तद्भोगीकृतम् एव च

abhidhā bhāvanā cānyā tadbhogīkṛtam eva ca

6.32.2.165.2

अभिधाधामतां याते शब्दार्थालंकृती ततः

abhidhādhāmatāṃ yāte śabdārthālaṃkṛtī tataḥ

6.32.2.166

भावनाभाव्य एषोऽपि शृङ्गारादिगणो

bhāvanābhāvya eṣo'pi śṛṅgārādigaṇo

6.32.2.166.2

तद्भोगीकृतरूपेण व्याप्यते सिद्धिमान्नरः

tadbhogīkṛtarūpeṇa vyāpyate siddhimānnaraḥ

Nāṭyaśāstravivṛti