6.32.2.110

किंच नटः शिक्षावशात् स्वविभावस्मरणाच् चित्तवृत्तिसाधारणीभावेन हृदयसंवादात् केवलम् अनुभावान् प्रदर्शयन् काव्यमुपचितकाकुप्रभृत्युपस्कारेण पठंश्चेष्टत इत्येतावन्मात्रेऽस्य प्रतीतिर् नत्वनुकारं वेदयते

kiṃca naṭaḥ śikṣāvaśāt svavibhāvasmaraṇāc cittavṛttisādhāraṇībhāvena hṛdayasaṃvādāt kevalam anubhāvān pradarśayan kāvyamupacitakākuprabhṛtyupaskāreṇa paṭhaṃśceṣṭata ityetāvanmātre'sya pratītir natvanukāraṃ vedayate

6.32.2.111

कान्तवेषानुकारवद्धि न रामचेष्टितस्यानुकारः

kāntaveṣānukāravaddhi na rāmaceṣṭitasyānukāraḥ

6.32.2.112

एतच्च प्रथमाध्यायेऽपि दर्शितमस्माभिः

etacca prathamādhyāye'pi darśitamasmābhiḥ

6.32.2.113

नापि वस्तुवृत्तानुसारेण तदनुकारत्वम्

nāpi vastuvṛttānusāreṇa tadanukāratvam

6.32.2.114

अनुसंवेद्यमानस्य वस्तुवृत्तत्वानुपपत्तेः

anusaṃvedyamānasya vastuvṛttatvānupapatteḥ

6.32.2.115

यच्च वस्तुवृत्तं तद्दर्शयिष्यामः

yacca vastuvṛttaṃ taddarśayiṣyāmaḥ

6.32.2.116

न च मुनिवचनम् एवंविधमस्ति क्वचित्स्थाय्यनुकरणं रसा इति

na ca munivacanam evaṃvidhamasti kvacitsthāyyanukaraṇaṃ rasā iti

6.32.2.117

नापि लिङ्गमत्रार्थे मुनेरुपलभ्यते

nāpi liṅgamatrārthe munerupalabhyate

6.32.2.118

प्रत्युत ध्रुवागानतालवैचित्र्यलास्याङ्गोपजीवननिरूपणादि विपर्यये लिङ्गमिति संध्यङ्गाध्यायान्ते वितनिष्यामः

pratyuta dhruvāgānatālavaicitryalāsyāṅgopajīvananirūpaṇādi viparyaye liṅgamiti saṃdhyaṅgādhyāyānte vitaniṣyāmaḥ

6.32.2.119

सप्तद्वीपानुकरणम् इत्यादि त्वन्यथापि शक्यगमनिकमिति

saptadvīpānukaraṇam ityādi tvanyathāpi śakyagamanikamiti

6.32.2.120

तदनुकारेऽपि च क्व नामान्तरं कान्तवेषगत्यनुकरणादौ

tadanukāre'pi ca kva nāmāntaraṃ kāntaveṣagatyanukaraṇādau

6.32.2.121

यच्चोच्यते वर्णकैर्हरितालादिभिः संयुज्यमान एव गौरित्यादि

yaccocyate varṇakairharitālādibhiḥ saṃyujyamāna eva gaurityādi

6.32.2.122

तत्र यद्यभिव्यज्यमान इत्यर्थोऽभिप्रेतः

tatra yadyabhivyajyamāna ityartho'bhipretaḥ

6.32.2.123

तदसत्

tadasat

6.32.2.124

न हि सिन्दूरादिभिः पारमार्थिको गौरभिव्यज्यते प्रदीपादिभिर् इव

na hi sindūrādibhiḥ pāramārthiko gaurabhivyajyate pradīpādibhir iva

6.32.2.125

किंतु तत्सदृशः समूहविशेषो निर्वर्त्यते

kiṃtu tatsadṛśaḥ samūhaviśeṣo nirvartyate

6.32.2.126

अत एव हि सिन्दूरादयो गवावयवसंनिवेशसदृशेन संनिवेशविशेषेणावस्थिता गोसदृगिति प्रतिभासस्य विषयः

ata eva hi sindūrādayo gavāvayavasaṃniveśasadṛśena saṃniveśaviśeṣeṇāvasthitā gosadṛgiti pratibhāsasya viṣayaḥ

6.32.2.127

नैवं विभावादिसमूहो रतिसदृशताप्रतिपत्तिग्राह्यः

naivaṃ vibhāvādisamūho ratisadṛśatāpratipattigrāhyaḥ

6.32.2.128

तस्माद्भावानुकरणं रसा इत्यसत्

tasmādbhāvānukaraṇaṃ rasā ityasat

6.32.2.129

येन त्वभ्यधायि सुखदुःखजननशक्तियुक्ता विषयसामग्री बाह्यैव

yena tvabhyadhāyi sukhaduḥkhajananaśaktiyuktā viṣayasāmagrī bāhyaiva

Nāṭyaśāstravivṛti