6.72.2.34

सत्त्वं मनःसमाधानं तज्जन्मकमिति नटस्येयं शिक्षा

sattvaṃ manaḥsamādhānaṃ tajjanmakamiti naṭasyeyaṃ śikṣā

6.72.2.35

सा च सर्वविषयेति टीकाकारः

sā ca sarvaviṣayeti ṭīkākāraḥ

6.72.2.36

तदिदमसत्

tadidamasat

6.72.2.37

कविनटशिक्षार्थमेव सर्वमिदं प्रकरणम्

kavinaṭaśikṣārthameva sarvamidaṃ prakaraṇam

6.72.2.38

लोके विभावानुभावाभिनयादिव्यवहाराभावात्

loke vibhāvānubhāvābhinayādivyavahārābhāvāt

6.72.2.39

तस्माद् अयमत्रार्थः एतत् तावद् भयस्वभावजं रजस्तमःप्रकृतीनां नीचानामित्यर्थः

tasmād ayamatrārthaḥ etat tāvad bhayasvabhāvajaṃ rajastamaḥprakṛtīnāṃ nīcānāmityarthaḥ

6.72.2.40

येऽपि च सत्त्वप्रधानास्तेषां सत्त्वसमुत्थं प्रयत्नकृतमेभिरेवानुभावैः कार्यम्

ye'pi ca sattvapradhānāsteṣāṃ sattvasamutthaṃ prayatnakṛtamebhirevānubhāvaiḥ kāryam

6.72.2.41

किंतु मृदुचेष्टितैः यतस् तत्कृतकम्

kiṃtu mṛduceṣṭitaiḥ yatas tatkṛtakam

6.72.2.42

पुनःशब्दो विशेषद्योतकः

punaḥśabdo viśeṣadyotakaḥ

6.72.2.43

ननु च राजादि किमिति गुर्वादिभ्यो भयं कृतकं दर्शयति

nanu ca rājādi kimiti gurvādibhyo bhayaṃ kṛtakaṃ darśayati

6.72.2.44

दर्शयित्वा किमिति मृदून् गात्रकम्पनादीन् प्रदर्शयति

darśayitvā kimiti mṛdūn gātrakampanādīn pradarśayati

6.72.2.45

किमिति च भयानक एव कृतकत्वमुक्तम्

kimiti ca bhayānaka eva kṛtakatvamuktam

6.72.2.46

सर्वस्य हि कृतकत्वमुक्तं भवति

sarvasya hi kṛtakatvamuktaṃ bhavati

6.72.2.47

यथा वेश्या धनार्थिनीति कृतकां रतिम् आदर्शयति इत्याशङ्क्य साधारणमुत्तरम् आह तथैव कार्यमिति

yathā veśyā dhanārthinīti kṛtakāṃ ratim ādarśayati ityāśaṅkya sādhāraṇamuttaram āha tathaiva kāryamiti

6.72.2.48

भये हि प्रदर्शिते गुरुर्विनीतं जानाति

bhaye hi pradarśite gururvinītaṃ jānāti

6.72.2.49

मृदुचेष्टिततया चाधमप्रकृतिमेनं गणयति

mṛduceṣṭitatayā cādhamaprakṛtimenaṃ gaṇayati

6.72.2.50

कृतकं शृङ्गारात् वेश्योपदिष्टानां न काचित्पुरुषार्थसिद्धिः

kṛtakaṃ śṛṅgārāt veśyopadiṣṭānāṃ na kācitpuruṣārthasiddhiḥ

6.72.2.51

तेनैव ह्युक्तेन प्रकारेण कार्यपुरुषार्थविशेषो लभ्यते

tenaiva hyuktena prakāreṇa kāryapuruṣārthaviśeṣo labhyate

6.72.2.52

यत्र तु राजा न कृतकं परानुग्रहाय क्रोधविस्मयादीन्दर्शयति तत्र व्यभिचारितैव तेषां न स्थायितेत्येतदर्थः सूचिकामेव गुरुवंशान्तरप्रसिद्धाम् आर्यां पठति करचरणेति

yatra tu rājā na kṛtakaṃ parānugrahāya krodhavismayādīndarśayati tatra vyabhicāritaiva teṣāṃ na sthāyitetyetadarthaḥ sūcikāmeva guruvaṃśāntaraprasiddhām āryāṃ paṭhati karacaraṇeti

6.72.2.53

नित्यमिति

nityamiti

Nāṭyaśāstravivṛti