15.12.2.3

कैः कृत्वा कृष्णागरुनाभिसितैः

kaiḥ kṛtvā kṛṣṇāgarunābhisitaiḥ

15.12.2.4

कृष्णागरुकस्तूरिकाघनसारैः कृत्वा न केवलमेतैः रसोनसितरामठैश्च लशुनशर्कराहिङ्गुभिः पुनः स्त्रीकुसुमपलाशबीजरसैः स्त्रीकुसुमं च पलाशस्य बीजानि च रसश्चेति द्वंद्वः एतैस्त्रिभिर्योगैः पृथग्भूतैर्मिलन्ति सर्वैश्चेति

kṛṣṇāgarukastūrikāghanasāraiḥ kṛtvā na kevalametaiḥ rasonasitarāmaṭhaiśca laśunaśarkarāhiṅgubhiḥ punaḥ strīkusumapalāśabījarasaiḥ strīkusumaṃ ca palāśasya bījāni ca rasaśceti dvaṃdvaḥ etaistribhiryogaiḥ pṛthagbhūtairmilanti sarvaiśceti

15.13.2.1

इत्थं बद्धरसराजस्य माहात्म्यमाह इतीत्यादि

itthaṃ baddharasarājasya māhātmyamāha itītyādi

15.13.2.2

इति पूर्वोक्तेन द्रुतिविधानेन बद्धो रसराजः सूतः एकेन पलेन षोडशिकया कल्पायुतं जीवितं कुरुते कल्पानाम् अयुतं सहस्रपरिमाणं जीवितमिति

iti pūrvoktena drutividhānena baddho rasarājaḥ sūtaḥ ekena palena ṣoḍaśikayā kalpāyutaṃ jīvitaṃ kurute kalpānām ayutaṃ sahasraparimāṇaṃ jīvitamiti

15.13.2.3

कस्मात् नित्यं यथा स्यात्तथा गुञ्जामात्रोपयोगतः दिनं दिनं प्रति रक्तिकापरिमाणस्य रसस्य योऽसौ उपयोगस्तेन

kasmāt nityaṃ yathā syāttathā guñjāmātropayogataḥ dinaṃ dinaṃ prati raktikāparimāṇasya rasasya yo'sau upayogastena

15.14.2.1

विधिना ग्रासजारितो रसो गुणवानित्याह अथेत्यादि

vidhinā grāsajārito raso guṇavānityāha athetyādi

15.14.2.2

अथ द्रुतियोगानन्तरं रसः सूतः पूर्वोक्तग्रासक्रमात् योजितकवलक्रमात् विधिवत् शास्त्रोक्तविधानेन बिडादिना जरते च पुनरेताः पूर्वोक्तद्रुतयो रसराजफलदा भवन्ति सूते प्रयुक्ताः फलदाः स्युरित्यर्थः

atha drutiyogānantaraṃ rasaḥ sūtaḥ pūrvoktagrāsakramāt yojitakavalakramāt vidhivat śāstroktavidhānena biḍādinā jarate ca punaretāḥ pūrvoktadrutayo rasarājaphaladā bhavanti sūte prayuktāḥ phaladāḥ syurityarthaḥ

15.15.2.1

अधिकद्रुतेर् जारणाद् अधिकगुणे रसो भवतीत्याह समजीर्ण इति

adhikadruter jāraṇād adhikaguṇe raso bhavatītyāha samajīrṇa iti

15.15.2.2

इति समा तुल्यभागा द्रुतिर्जीर्णा यस्मिन्निति

iti samā tulyabhāgā drutirjīrṇā yasminniti

15.15.2.3

द्रुते द्विगुणा या द्रुतिः तस्याश्चरणात् क्रमशः कोटिवेधी कोट्यंशेन वेधकः स्यात्

drute dviguṇā yā drutiḥ tasyāścaraṇāt kramaśaḥ koṭivedhī koṭyaṃśena vedhakaḥ syāt

15.15.2.4

द्रुतिभागो वृद्धौ ह्यधिकः स्यादिति व्यक्तिः

drutibhāgo vṛddhau hyadhikaḥ syāditi vyaktiḥ

15.16.2.1

ग्रासवृद्ध्या गुणानाह षोडशेत्यादि

grāsavṛddhyā guṇānāha ṣoḍaśetyādi

15.16.2.2

यदा षोडशग्रासा वा द्वात्रिंशद्ग्रासा वा चतुःषष्टिग्रासा जीर्णा जारणमापन्ना भवन्ति तदा रसेन्द्रः सूतः लोहं धातुसंज्ञकं विध्यति वेधं करोति कुतः धूमावलोकनतः धूमस्य यदवलोकनं दर्शनं

yadā ṣoḍaśagrāsā vā dvātriṃśadgrāsā vā catuḥṣaṣṭigrāsā jīrṇā jāraṇamāpannā bhavanti tadā rasendraḥ sūtaḥ lohaṃ dhātusaṃjñakaṃ vidhyati vedhaṃ karoti kutaḥ dhūmāvalokanataḥ dhūmasya yadavalokanaṃ darśanaṃ

16.1.2.1

मनो मनीषायतम् आयतात्मना समाचरेत्कर्म परोपकारी

mano manīṣāyatam āyatātmanā samācaretkarma paropakārī

16.1.2.1.2

अर्चीव शोभां लभते परात्परां परापवादादपि संनिवृत्तः

arcīva śobhāṃ labhate parātparāṃ parāpavādādapi saṃnivṛttaḥ

16.1.2.2

सूते सतैलयन्त्रस्थे स्वर्णादिक्षेपणं च यत्

sūte satailayantrasthe svarṇādikṣepaṇaṃ ca yat

16.1.2.2.2

वेधाधिक्यकरं लोहे सारणं तत्प्रकीर्तितम्

vedhādhikyakaraṃ lohe sāraṇaṃ tatprakīrtitam

16.1.2.2.3

इति परिभाषा

iti paribhāṣā

16.1.2.3

सारणमुत्कृष्टं मत्वा स्तुवन्नाह इतीत्यादि

sāraṇamutkṛṣṭaṃ matvā stuvannāha itītyādi

16.1.2.4

इति पूर्वोक्तेन विधानेन रक्तोऽपि रागवानपि रसेन्द्रः सूतः जरितबीजोऽपि जारितानि बीजानि यस्मिन्निति सारणरहितः सारणा वक्ष्यमाणसंस्कारस्तेन वर्जितः व्यापी न भवति देहे लोहे च व्यापको न स्यात् हि निश्चितं अथवापि सारणारहितो रसेन्द्रः षण्ढतां याति निर्वीर्यत्वम् आप्नोति

iti pūrvoktena vidhānena rakto'pi rāgavānapi rasendraḥ sūtaḥ jaritabījo'pi jāritāni bījāni yasminniti sāraṇarahitaḥ sāraṇā vakṣyamāṇasaṃskārastena varjitaḥ vyāpī na bhavati dehe lohe ca vyāpako na syāt hi niścitaṃ athavāpi sāraṇārahito rasendraḥ ṣaṇḍhatāṃ yāti nirvīryatvam āpnoti

Mugdhāvabodhinī