11.7.2.1.2

किंशुकः कर्णिकारश्च हरिद्राद्वितयं तथा

kiṃśukaḥ karṇikāraśca haridrādvitayaṃ tathā

11.7.2.1.3

पीतवर्गोऽयमुद्दिष्टो रसराजस्य कर्मणि इति

pītavargo'yamuddiṣṭo rasarājasya karmaṇi iti

11.7.2.2

वा माक्षिकं ताप्यं वा राजावर्तं राजवर्तो लाजवरद इति भाषायां अथ विमलं तारमाक्षिकं इत्येकतमं सर्वमेव वा गैरिककुनटीक्षितिगन्धकखगैः गैरिकं प्रतीतं कुनटी मनोह्वा क्षितिः स्फटकी गन्धकः प्रतीतः खगः कासीसं एतैरिति

vā mākṣikaṃ tāpyaṃ vā rājāvartaṃ rājavarto lājavarada iti bhāṣāyāṃ atha vimalaṃ tāramākṣikaṃ ityekatamaṃ sarvameva vā gairikakunaṭīkṣitigandhakakhagaiḥ gairikaṃ pratītaṃ kunaṭī manohvā kṣitiḥ sphaṭakī gandhakaḥ pratītaḥ khagaḥ kāsīsaṃ etairiti

11.7.2.3

एतैः पूर्वोक्तैरेव रसे निर्व्यूढे रसो रागादि रञ्जनादि गृह्णाति आदिशब्दात् सारणं च विज्ञेयं पुनर्बन्धम् उपयाति बन्धनमाप्नोति पुनः मृतलोहोपरसाद्यैः मृताश्च ते लोहाश्च धातवश्च त एव उपरसा गन्धकाद्याः आद्यशब्दात् रसा अपि तैर्निर्व्यूढैः कृत्वा शृङ्खलाबीजं उत्तरोत्तरं रञ्जकं भवतीत्यर्थः

etaiḥ pūrvoktaireva rase nirvyūḍhe raso rāgādi rañjanādi gṛhṇāti ādiśabdāt sāraṇaṃ ca vijñeyaṃ punarbandham upayāti bandhanamāpnoti punaḥ mṛtalohoparasādyaiḥ mṛtāśca te lohāśca dhātavaśca ta eva uparasā gandhakādyāḥ ādyaśabdāt rasā api tairnirvyūḍhaiḥ kṛtvā śṛṅkhalābījaṃ uttarottaraṃ rañjakaṃ bhavatītyarthaḥ

11.8.2.1

रसलोहैरिति रसा वैक्रान्तादयो लोहा धातवः प्रतीतास् तैर् निर्व्यूढं किंविशिष्टैः अद्वन्द्वाख्यैः एकात्मैः संकरैर्वा सर्वैः संकरोऽवकरे इत्यमरः एवं निष्पन्ने बीजं जारणयोग्यं सदित्यर्थः

rasalohairiti rasā vaikrāntādayo lohā dhātavaḥ pratītās tair nirvyūḍhaṃ kiṃviśiṣṭaiḥ advandvākhyaiḥ ekātmaiḥ saṃkarairvā sarvaiḥ saṃkaro'vakare ityamaraḥ evaṃ niṣpanne bījaṃ jāraṇayogyaṃ sadityarthaḥ

11.9.2.1

विशेषविध्यन्तरमाह बीजमित्यादि

viśeṣavidhyantaramāha bījamityādi

11.9.2.2

इदं निष्पन्नबीजं रक्तगणे निषेचितं कुर्यात्

idaṃ niṣpannabījaṃ raktagaṇe niṣecitaṃ kuryāt

11.9.2.3

पुनस्तेन रक्तगणेन कृतवापं कृतो वापो यस्मिन् तत्

punastena raktagaṇena kṛtavāpaṃ kṛto vāpo yasmin tat

11.9.2.4

पुनस्तद्बीजं चारितजारितमात्रं पूर्वं च पश्चात् जारितं सन्तं सूतं रञ्जयति रागं प्रापयति बध्नाति चेति

punastadbījaṃ cāritajāritamātraṃ pūrvaṃ ca paścāt jāritaṃ santaṃ sūtaṃ rañjayati rāgaṃ prāpayati badhnāti ceti

11.10.2.1

तच्चाह रक्तेत्यादि

taccāha raktetyādi

11.10.2.2

रक्तस्नेह इति रक्तगणो दाडिमकिंशुकादिकः स्नेहः कङ्गुण्यादीनां एतैर्विशोधिताः पश्चान्मृता ये धातवो रसादयश्च रसोपरसास्तैः सर्वेषां बीजानां पूर्वोक्तानां वापं कुरु रसे इति शेषः वा रक्ते रक्तवर्णे स्नेहे स्नेहवर्गे निषेकं च विधानद्वयमिदम्

raktasneha iti raktagaṇo dāḍimakiṃśukādikaḥ snehaḥ kaṅguṇyādīnāṃ etairviśodhitāḥ paścānmṛtā ye dhātavo rasādayaśca rasoparasāstaiḥ sarveṣāṃ bījānāṃ pūrvoktānāṃ vāpaṃ kuru rase iti śeṣaḥ vā rakte raktavarṇe snehe snehavarge niṣekaṃ ca vidhānadvayamidam

11.11.2.1

पीतक्रियायां बीजान्युक्तानि अथ श्वेतक्रियायां बीजान्याह वङ्गेत्यादि

pītakriyāyāṃ bījānyuktāni atha śvetakriyāyāṃ bījānyāha vaṅgetyādi

11.11.2.2

वङ्गाभ्रमिति वङ्गं रङ्गं अभ्रं गगनं एते बीजहेतवे इति शेषः

vaṅgābhramiti vaṅgaṃ raṅgaṃ abhraṃ gaganaṃ ete bījahetave iti śeṣaḥ

11.11.2.3

पुनरभ्रतारं अभ्रं गगनं तारं रूप्यं इति च सितं श्वेतं यच्छैलमलं शिलाजतु तेन आहतौ सम्यक् मृतौ सितवङ्गौ ताररङ्गौ कार्यौ पुनः रक्तं हेम सितं तारं ताप्यं माक्षिकं ताभ्यां हतं मारितं कुर्यात्

punarabhratāraṃ abhraṃ gaganaṃ tāraṃ rūpyaṃ iti ca sitaṃ śvetaṃ yacchailamalaṃ śilājatu tena āhatau samyak mṛtau sitavaṅgau tāraraṅgau kāryau punaḥ raktaṃ hema sitaṃ tāraṃ tāpyaṃ mākṣikaṃ tābhyāṃ hataṃ māritaṃ kuryāt

11.11.2.4

पुनस्तारं रूप्यं निर्व्यूढं वङ्गं चाभ्रं च यत्र तदेवंविधं कुर्यात्

punastāraṃ rūpyaṃ nirvyūḍhaṃ vaṅgaṃ cābhraṃ ca yatra tadevaṃvidhaṃ kuryāt

11.11.2.5

एतत्सर्वं रसे तारक्रियासु योज्यमित्यर्थः

etatsarvaṃ rase tārakriyāsu yojyamityarthaḥ

11.12.2.1

बीजेऽभ्रसत्वं प्रधानमाह निर्वाहणेत्यादि

bīje'bhrasatvaṃ pradhānamāha nirvāhaṇetyādi

11.12.2.2

एषः किमर्थः अशेषदोषशमनाय धात्वादीनां समस्तदोषनाशनायेत्यर्थः

eṣaḥ kimarthaḥ aśeṣadoṣaśamanāya dhātvādīnāṃ samastadoṣanāśanāyetyarthaḥ

11.12.2.3

एवममुना प्रकारेण यथा धातुनिर्वाहणविधिस्तथा बीजानां रसे निर्वाहणं कुर्यात् सर्वबीजनिर्वाहणे अभ्रकसत्वं प्रथमं निर्वाह्यमिति ज्ञेयम्

evamamunā prakāreṇa yathā dhātunirvāhaṇavidhistathā bījānāṃ rase nirvāhaṇaṃ kuryāt sarvabījanirvāhaṇe abhrakasatvaṃ prathamaṃ nirvāhyamiti jñeyam

11.13.2.1

निर्वाहणविधानमाह छागेत्यादि

nirvāhaṇavidhānamāha chāgetyādi

Mugdhāvabodhinī