9.1.2.1

हिमांशुरिव दीप्त्यासौ चण्डांशुरिव तेजसा

himāṃśuriva dīptyāsau caṇḍāṃśuriva tejasā

9.1.2.1.2

निशाह्नोरिव कर्ता च

kartā ca durjanaiḥ

9.1.2.2

निर्वापणविशेषेण तद्वद्वर्णं भवेद्यदा

nirvāpaṇaviśeṣeṇa tadvadvarṇaṃ bhavedyadā

9.1.2.2.2

मृदुलं चित्रसंस्कारं तद्बीजमिति कथ्यते

mṛdulaṃ citrasaṃskāraṃ tadbījamiti kathyate

9.1.2.3

इति परिभाषा

iti paribhāṣā

9.1.2.4

बीजप्रशंसनमाह इतीत्यादि

bījapraśaṃsanamāha itītyādi

9.1.2.5

इत्युक्तविधानेन रक्तोऽपि रसेन्द्रो बीजेन विना कर्मकृन्न भवति बीजेनैव कर्मकारी स्यादित्यर्थः

ityuktavidhānena rakto'pi rasendro bījena vinā karmakṛnna bhavati bījenaiva karmakārī syādityarthaḥ

9.1.2.6

तद्बीजं द्विविधं द्विप्रकारं पीतसितं एकं पीतं अपरं सितं श्वेतं स्वर्णरूप्यक्रियायोग्यम्

tadbījaṃ dvividhaṃ dviprakāraṃ pītasitaṃ ekaṃ pītaṃ aparaṃ sitaṃ śvetaṃ svarṇarūpyakriyāyogyam

9.1.2.7

तद्बीजं सिद्धं सर्वलक्षणोपेतं रसे पारदे नियोज्यं

tadbījaṃ siddhaṃ sarvalakṣaṇopetaṃ rase pārade niyojyaṃ

9.2.2.1

तस्येत्यादि

tasyetyādi

9.2.2.2

तस्य बीजस्य विशुद्धिः शोधनं बहुधा बहुप्रकारैः कृत्वा रसोपरसधातूनां बहुविधत्वात्

tasya bījasya viśuddhiḥ śodhanaṃ bahudhā bahuprakāraiḥ kṛtvā rasoparasadhātūnāṃ bahuvidhatvāt

9.2.2.3

कैः कृत्वा गगनरसलोहचूर्णैः गगनमभ्रं रसा वैक्रान्तादयोऽष्टौ वक्ष्यमाणाः उपरसा गन्धकादयः लोहा धातवः तेषां चूर्णानि तैः

kaiḥ kṛtvā gaganarasalohacūrṇaiḥ gaganamabhraṃ rasā vaikrāntādayo'ṣṭau vakṣyamāṇāḥ uparasā gandhakādayaḥ lohā dhātavaḥ teṣāṃ cūrṇāni taiḥ

9.2.2.4

च पुनः तैर् गगनरसोपरसलोहचूर्णैर् अशुद्धैः शुद्धिवर्जितैस्तद्बीजं न शुध्यते शुद्धिहीनं स्यात् कारणानुरूपं कार्यमितिन्यायात्

ca punaḥ tair gaganarasoparasalohacūrṇair aśuddhaiḥ śuddhivarjitaistadbījaṃ na śudhyate śuddhihīnaṃ syāt kāraṇānurūpaṃ kāryamitinyāyāt

9.3.2.1

अशुद्धबीजप्रभावमाह य इत्यादि

aśuddhabījaprabhāvamāha ya ityādi

9.3.2.2

पुनर्विशेषेण यः संस्कारकृदेतैर्गगनाद्यैर् अशुद्धैः कृत्वा रसस्य कर्म कुरुते तस्य पुरुषस्य रसः पारदो ऽव्यापको ऽसरणशीलो भवेत् पतङ्गी ऊर्ध्वगामी च भवेत् यन्त्रस्याधोभागे न तिष्ठतीत्यर्थः

punarviśeṣeṇa yaḥ saṃskārakṛdetairgaganādyair aśuddhaiḥ kṛtvā rasasya karma kurute tasya puruṣasya rasaḥ pārado 'vyāpako 'saraṇaśīlo bhavet pataṅgī ūrdhvagāmī ca bhavet yantrasyādhobhāge na tiṣṭhatītyarthaḥ

9.4.2.1

एते वक्ष्यमाणा अष्टौ रसाः रससंज्ञकाः स्युः

ete vakṣyamāṇā aṣṭau rasāḥ rasasaṃjñakāḥ syuḥ

9.4.2.2

एते के वैक्रान्तकान्तसस्यकमाक्षिकविमलाद्रिदरदरसकाश् चेति वैक्रान्तं वज्रभूमिजं रजः कान्तं चुम्बकोत्थं सस्यकं चपलं माक्षिकं ताप्यं विमला रौप्यमाक्षिकं अद्रि शिलाजतु दरदं हिङ्गुलं रसकः खर्परिकः एते रससंज्ञिका ज्ञेयाः

ete ke vaikrāntakāntasasyakamākṣikavimalādridaradarasakāś ceti vaikrāntaṃ vajrabhūmijaṃ rajaḥ kāntaṃ cumbakotthaṃ sasyakaṃ capalaṃ mākṣikaṃ tāpyaṃ vimalā raupyamākṣikaṃ adri śilājatu daradaṃ hiṅgulaṃ rasakaḥ kharparikaḥ ete rasasaṃjñikā jñeyāḥ

9.4.2.3

तथा एषां सत्वानि साराणि रसायनानि जराव्याधिनाशनानि स्युरिति

tathā eṣāṃ satvāni sārāṇi rasāyanāni jarāvyādhināśanāni syuriti

9.5.2.1

उपरससंज्ञकानाह गन्धकेत्यादि

uparasasaṃjñakānāha gandhaketyādi

9.5.2.2

इदं वक्ष्यमाणं उपरससंज्ञकं स्यात्

idaṃ vakṣyamāṇaṃ uparasasaṃjñakaṃ syāt

Mugdhāvabodhinī