8.2.2.1.2

तथेह तामुपाश्रित्य शालते मनुजेषु

tatheha tāmupāśritya śālate manujeṣu

8.2.2.2

सुसिद्धबिडधात्वादिजारणेन रसस्य हि

susiddhabiḍadhātvādijāraṇena rasasya hi

8.2.2.2.2

पीतादिरागजननं रञ्जनं परिकीर्तितम्

pītādirāgajananaṃ rañjanaṃ parikīrtitam

8.2.2.2.3

इति परिभाषा

iti paribhāṣā

8.2.2.3

अभ्रस्य छायाविशेषम् आह जीर्णाभ्रक इत्यादि

abhrasya chāyāviśeṣam āha jīrṇābhraka ityādi

8.2.2.4

रसेन्द्रो यदा जीर्णाभ्रो भवति तदा घनानुरूपिणीं जीर्णाभ्रसमवर्णां छायां दर्शयति

rasendro yadā jīrṇābhro bhavati tadā ghanānurūpiṇīṃ jīrṇābhrasamavarṇāṃ chāyāṃ darśayati

8.2.2.5

कृष्णे जीर्णे कृष्णां रक्तेऽभ्रे जीर्णे रक्तां पीते पीतां तथा सिते शुभ्रे सितां एवं चतुर्विधां छायां दर्शयति

kṛṣṇe jīrṇe kṛṣṇāṃ rakte'bhre jīrṇe raktāṃ pīte pītāṃ tathā site śubhre sitāṃ evaṃ caturvidhāṃ chāyāṃ darśayati

8.2.2.6

पुनर्द्वयोस्त्रयाणां वा चतुर्णां संकरे मेलापे सति द्वित्रिचतुर्णाम् अनुरूपिणीं छायां दर्शयतीत्यर्थः

punardvayostrayāṇāṃ vā caturṇāṃ saṃkare melāpe sati dvitricaturṇām anurūpiṇīṃ chāyāṃ darśayatītyarthaḥ

8.2.2.7

अभ्रयोगाद् वर्णविशेषमाह कृष्णेत्यादि

abhrayogād varṇaviśeṣamāha kṛṣṇetyādi

8.2.2.8

कृष्णाभ्रकेण जीर्णेन रसो बलवान् भवेत् तु पुनः असितरागैः कृष्णरागैर्युज्यते

kṛṣṇābhrakeṇa jīrṇena raso balavān bhavet tu punaḥ asitarāgaiḥ kṛṣṇarāgairyujyate

8.2.2.9

तथा श्वेतेन श्वेतै रागैर् युज्यते रक्तेन रक्तैः पीतेन पीतैः कपिलाग्नेर्दिव्यस्यापि सर्वस्यादर्शनरूपं क्षयकरस्य बलैर्द्रव्याणां तादृशो वर्णो रसवर्णतो वर्णकोविदैर्ज्ञेयः

tathā śvetena śvetai rāgair yujyate raktena raktaiḥ pītena pītaiḥ kapilāgnerdivyasyāpi sarvasyādarśanarūpaṃ kṣayakarasya balairdravyāṇāṃ tādṛśo varṇo rasavarṇato varṇakovidairjñeyaḥ

8.3.2.1

रञ्जितरसप्रशंसाम् आह अथेत्यादि

rañjitarasapraśaṃsām āha athetyādi

8.3.2.2

अथानन्तरं रसः रसेन्द्रो यदा वक्ष्यमाणैः श्वेतादिभिः रागैः रज्यते तदा निजकर्मे वर्णं स्वकीयमेव स्वाभाविकं रूपं न जहाति न त्यजति पुनस्तैरेव रागैः निर्णिक्तो रक्तः सन् रञ्जनं कुरुते रागदायी

athānantaraṃ rasaḥ rasendro yadā vakṣyamāṇaiḥ śvetādibhiḥ rāgaiḥ rajyate tadā nijakarme varṇaṃ svakīyameva svābhāvikaṃ rūpaṃ na jahāti na tyajati punastaireva rāgaiḥ nirṇikto raktaḥ san rañjanaṃ kurute rāgadāyī

8.3.2.3

तथा नो रक्तो न रञ्जनं कुरुते अविद्यमानत्वान्निषेधः

tathā no rakto na rañjanaṃ kurute avidyamānatvānniṣedhaḥ

8.4.2.1

अभ्रसत्वादीनां योगे रसे व्यवस्थामाह बलमित्यादि

abhrasatvādīnāṃ yoge rase vyavasthāmāha balamityādi

8.4.2.2

अभ्रकसत्वेऽधिकरणे बलमास्ते अभ्रसत्वसंयोगेन रसो बलमाप्नोतीत्यर्थः

abhrakasatve'dhikaraṇe balamāste abhrasatvasaṃyogena raso balamāpnotītyarthaḥ

8.4.2.3

पुनस्तीक्ष्णे लोहभेदे जारणरागा जारणेन तीक्ष्णस्था रागाः प्रतिष्ठिता भवन्तीत्यर्थः

punastīkṣṇe lohabhede jāraṇarāgā jāraṇena tīkṣṇasthā rāgāḥ pratiṣṭhitā bhavantītyarthaḥ

8.4.2.4

सारणमथ नागवङ्गाभ्याम् इति नागवङ्गाभ्यां दुःसरणं सारणद्रव्यं सरत इति

sāraṇamatha nāgavaṅgābhyām iti nāgavaṅgābhyāṃ duḥsaraṇaṃ sāraṇadravyaṃ sarata iti

8.5.2.1

सर्वकारणं तीक्ष्णमाह क्रामतीत्यादि

sarvakāraṇaṃ tīkṣṇamāha krāmatītyādi

8.5.2.2

तीक्ष्णेन लोहभेदेन रसः क्रामति क्रामणं विदधाति पुनस् तीक्ष्णेन कृत्वा ग्रासः क्षणादल्पकालतो जीर्यते जारणम् आप्नोति पुनर्हेम्नः सुवर्णस्य योनिरुत्पत्तिस्थानं तीक्ष्णमस्ति पुनः रागान् रञ्जनभावान् तीक्ष्णेन कृत्वा रसो गृह्णाति स्वस्मिन् रागान् दधातीत्यर्थः

tīkṣṇena lohabhedena rasaḥ krāmati krāmaṇaṃ vidadhāti punas tīkṣṇena kṛtvā grāsaḥ kṣaṇādalpakālato jīryate jāraṇam āpnoti punarhemnaḥ suvarṇasya yonirutpattisthānaṃ tīkṣṇamasti punaḥ rāgān rañjanabhāvān tīkṣṇena kṛtvā raso gṛhṇāti svasmin rāgān dadhātītyarthaḥ

Mugdhāvabodhinī