7.1.2.3

यतो हेतोर्बिडैर्वक्ष्यमाणलक्षणैः कृत्वा जीर्यते ग्रासमित्यर्थः

yato hetorbiḍairvakṣyamāṇalakṣaṇaiḥ kṛtvā jīryate grāsamityarthaḥ

7.1.2.4

कुतः प्रचुरकेवलवह्नियोगात् प्रचुर उदग्रो यः केवलवह्नियोगः शुद्धाग्नियोगस्तस्मात्

kutaḥ pracurakevalavahniyogāt pracura udagro yaḥ kevalavahniyogaḥ śuddhāgniyogastasmāt

7.1.2.5

किंविशिष्टैः सुनिबिडैः घनैः

kiṃviśiṣṭaiḥ sunibiḍaiḥ ghanaiḥ

7.1.2.6

यतो बिडाः श्रेष्ठास् तस्माद्विडैर् एव जारणा स्यात् सुगमत्वादिति भावः

yato biḍāḥ śreṣṭhās tasmādviḍair eva jāraṇā syāt sugamatvāditi bhāvaḥ

7.2.2.1

बिडविधानमाह सौवर्चलेत्यादि

biḍavidhānamāha sauvarcaletyādi

7.2.2.2

ताम्रदलान्यपि जारयति बुद्धिमान् इति शेषः स्वर्णबीजादीनां का कथेति भावः

tāmradalānyapi jārayati buddhimān iti śeṣaḥ svarṇabījādīnāṃ kā katheti bhāvaḥ

7.2.2.3

कैः कृत्वा बिडैः कृत्वा

kaiḥ kṛtvā biḍaiḥ kṛtvā

7.2.2.4

किंविशिष्टैर् बिडैः सौवर्चलकटुकत्रयकांक्षीकासीसगन्धकैः सौवर्चलं रुचकं कटुत्रयं शुण्ठीमरिचपिप्पल्यात्मकं काक्षी सौराष्ट्री कासीसं पुष्पकासीसं गन्धकं लेलितकं एतान्यौषधानि येषु विडेषु सन्ति ते तथोक्ताः तैः

kiṃviśiṣṭair biḍaiḥ sauvarcalakaṭukatrayakāṃkṣīkāsīsagandhakaiḥ sauvarcalaṃ rucakaṃ kaṭutrayaṃ śuṇṭhīmaricapippalyātmakaṃ kākṣī saurāṣṭrī kāsīsaṃ puṣpakāsīsaṃ gandhakaṃ lelitakaṃ etānyauṣadhāni yeṣu viḍeṣu santi te tathoktāḥ taiḥ

7.2.2.5

पुनः किंविशिष्टैः शिग्रो रसशतभाव्यैः शिग्रोः सौभाञ्जनस्य रसेन शतवारं भाव्याः ये बिडास्तैः एवं निष्पन्नैर्विडैर्निश्चितं जारणा स्यादिति भावः

punaḥ kiṃviśiṣṭaiḥ śigro rasaśatabhāvyaiḥ śigroḥ saubhāñjanasya rasena śatavāraṃ bhāvyāḥ ye biḍāstaiḥ evaṃ niṣpannairviḍairniścitaṃ jāraṇā syāditi bhāvaḥ

7.3.2.1

बिडान्तरमाह सर्वेत्यादि

biḍāntaramāha sarvetyādi

7.3.2.2

सर्वाङ्गदग्धमूलकभस्म प्रतिगालितमिति सर्वाङ्गेन मूलत्वक्पत्रपुष्पफलेन सह दग्धं भस्मतां प्राप्तं यन्मूलककन्दं तद्भस्म सुरभिमूत्रेण गोजलेन गालितं कार्यं क्षारो ग्राह्य इत्यर्थः

sarvāṅgadagdhamūlakabhasma pratigālitamiti sarvāṅgena mūlatvakpatrapuṣpaphalena saha dagdhaṃ bhasmatāṃ prāptaṃ yanmūlakakandaṃ tadbhasma surabhimūtreṇa gojalena gālitaṃ kāryaṃ kṣāro grāhya ityarthaḥ

7.3.2.3

पुनर्बलिवसया बलमुख्या या जलौका मण्डूकादीनां वसा यथा च

punarbalivasayā balamukhyā yā jalaukā maṇḍūkādīnāṃ vasā yathā ca

7.3.2.3.2

भेकमत्स्यवसा या तु कुक्कुटस्य वसाथवा

bhekamatsyavasā yā tu kukkuṭasya vasāthavā

7.3.2.3.3

भाव्यम् एभिः क्रमाद्गन्धं शिशुमारवसापि वा

bhāvyam ebhiḥ kramādgandhaṃ śiśumāravasāpi vā

7.3.2.4

एका बलिवसा सम्यक् सूतस्य बन्धिनी परम्

ekā balivasā samyak sūtasya bandhinī param

7.3.2.4.2

रञ्जनं चैव कुरुते मणिमूषाविधिक्रमात्

rañjanaṃ caiva kurute maṇimūṣāvidhikramāt

7.3.2.4.3

इति

iti

7.3.2.5

बलिवसया शतं शतवारं क्षारभूतं भस्म भाव्यं पुनः तच्छतभाव्यम् औषधं तत्क्षणतः तत्कालतो हेम स्वर्णं जार्यते रसो ग्रासभूतं हेम जरतीति बिडयोगादिति भावः

balivasayā śataṃ śatavāraṃ kṣārabhūtaṃ bhasma bhāvyaṃ punaḥ tacchatabhāvyam auṣadhaṃ tatkṣaṇataḥ tatkālato hema svarṇaṃ jāryate raso grāsabhūtaṃ hema jaratīti biḍayogāditi bhāvaḥ

7.7.2.1

अथ क्षारवृक्षगुल्मौषधिविशेषानाह कदलीत्यादि

atha kṣāravṛkṣagulmauṣadhiviśeṣānāha kadalītyādi

7.7.2.2

यथालाभं लाभम् अनतिक्रम्य एषां क्षारः कर्तव्यः

yathālābhaṃ lābham anatikramya eṣāṃ kṣāraḥ kartavyaḥ

Mugdhāvabodhinī