6.18.2.3

कुत्र कुड्ये मृदा विनिर्मिते विशालमुखे लघुलोहकटोरिकया अतिलघ्वी या लोहस्य मुण्डादेः कटोरिका पात्रविशेषः तया विडावृतं सूतं आच्छाद्य आ समन्तात्

kutra kuḍye mṛdā vinirmite viśālamukhe laghulohakaṭorikayā atilaghvī yā lohasya muṇḍādeḥ kaṭorikā pātraviśeṣaḥ tayā viḍāvṛtaṃ sūtaṃ ācchādya ā samantāt

6.18.2.4

किंविशिष्टया कृतपटमृत्सन्धिलेपया कृतः पटमृद्भ्यां सन्धेर्लेपो रोधो यस्याः सा तया

kiṃviśiṣṭayā kṛtapaṭamṛtsandhilepayā kṛtaḥ paṭamṛdbhyāṃ sandherlepo rodho yasyāḥ sā tayā

6.18.2.5

पुनस्तत्कुड्यान्तर्गतघटखर्परं अङ्गारैः पूर्णं किंविशिष्टैः करीषतुषमिश्रैः करीषो गोमयस्य चूर्णं तुषाः शाल्यादेर्धान्यस्य तैर् मिश्रितैरिति

punastatkuḍyāntargataghaṭakharparaṃ aṅgāraiḥ pūrṇaṃ kiṃviśiṣṭaiḥ karīṣatuṣamiśraiḥ karīṣo gomayasya cūrṇaṃ tuṣāḥ śālyāderdhānyasya tair miśritairiti

6.18.2.6

कच्छपयन्त्रे यद्विहितं तदाह स्वेदनत इत्यादि

kacchapayantre yadvihitaṃ tadāha svedanata ityādi

6.18.2.7

कच्छपयन्त्रस्थो रसो जरति ग्रासं इति शेषः

kacchapayantrastho raso jarati grāsaṃ iti śeṣaḥ

6.18.2.8

कुतः स्वेदनतः वह्नौ परितापतः

kutaḥ svedanataḥ vahnau paritāpataḥ

6.18.2.9

न केवलं स्वेदनतो मर्दनतश्च विडादिना इत्यध्याहारः

na kevalaṃ svedanato mardanataśca viḍādinā ityadhyāhāraḥ

6.18.2.10

ततो ऽग्निबलेनैव सर्वलोहानां स्वर्णादीनां अस्मिन्नन्तराले गर्भद्रुतिर्भवति अत्राग्निबलमेव मुख्यं

tato 'gnibalenaiva sarvalohānāṃ svarṇādīnāṃ asminnantarāle garbhadrutirbhavati atrāgnibalameva mukhyaṃ

6.19.2.1

जारणायां विधिद्वयमाह एवमित्यादि

jāraṇāyāṃ vidhidvayamāha evamityādi

6.19.2.2

एवममुना प्रकारेण कच्छपयन्त्रे निधाय जीर्यति ग्रासं रस इति शेषः

evamamunā prakāreṇa kacchapayantre nidhāya jīryati grāsaṃ rasa iti śeṣaḥ

6.19.2.3

यथा रसो न क्षयति क्षयं नाप्नोति तथा कार्यो विधिः इति शेषः

yathā raso na kṣayati kṣayaṃ nāpnoti tathā kāryo vidhiḥ iti śeṣaḥ

6.19.2.4

कार्यस्याश्रयरक्षणायेति भावः

kāryasyāśrayarakṣaṇāyeti bhāvaḥ

6.19.2.5

पुनः क्षारबिडैः क्षयमेति नाशमाप्नोति ग्रास इत्यध्याहारः

punaḥ kṣārabiḍaiḥ kṣayameti nāśamāpnoti grāsa ityadhyāhāraḥ

6.19.2.6

पुनः स रस उपरसैर्गन्धादिभिः ग्रासं उत्प्रावल्येन गिरति

punaḥ sa rasa uparasairgandhādibhiḥ grāsaṃ utprāvalyena girati

6.19.2.7

क्षारैरम्लैश्च गन्धाद्यैर् मूत्रैः पटुभिरेव च

kṣārairamlaiśca gandhādyair mūtraiḥ paṭubhireva ca

6.19.2.7.2

रसग्रासस्य जीर्णार्थं बिडः स परिकीर्तितः

rasagrāsasya jīrṇārthaṃ biḍaḥ sa parikīrtitaḥ

6.19.2.7.3

इति परिभाषा

iti paribhāṣā

6.19.2.8

बिडशब्देन पिण्डः

biḍaśabdena piṇḍaḥ

7.1.2.1

बिडैर्जारणायाः सुगमत्वमाह ग्रासमित्यादि

biḍairjāraṇāyāḥ sugamatvamāha grāsamityādi

7.1.2.2

ग्रासं न मुञ्चति च पुनस्तम् एवान्यग्रासं न वाञ्छति भूयः पुनः भुक्तविभुक्तिमात्रात् कांश्चिद्गुणान् नित्यं भजति दधाति ग्रासग्रसनमात्रात् गुणं करोतीत्यर्थः

grāsaṃ na muñcati ca punastam evānyagrāsaṃ na vāñchati bhūyaḥ punaḥ bhuktavibhuktimātrāt kāṃścidguṇān nityaṃ bhajati dadhāti grāsagrasanamātrāt guṇaṃ karotītyarthaḥ

Mugdhāvabodhinī