6.7.2.9

कथं यथा न हीयते नाशं नाप्नुयात् अत्यौष्ण्यात् वा कांस्यताम्रनागवङ्गकनकतारपात्रात् वा दृढकरघाताद् रसो हीन एव स्यात् अतोऽसौ पारदस् तावन् संमर्द्यो यावल्लग्नकाञ्जिकं रससंसर्गसौवीरं शुष्यति निःशेषतां यातीत्यर्थः

kathaṃ yathā na hīyate nāśaṃ nāpnuyāt atyauṣṇyāt vā kāṃsyatāmranāgavaṅgakanakatārapātrāt vā dṛḍhakaraghātād raso hīna eva syāt ato'sau pāradas tāvan saṃmardyo yāvallagnakāñjikaṃ rasasaṃsargasauvīraṃ śuṣyati niḥśeṣatāṃ yātītyarthaḥ

6.7.2.10

तस्यैव विधानं चाह इत्थमित्यादि

tasyaiva vidhānaṃ cāha itthamityādi

6.7.2.11

इत्थं अमुना प्रकारेण करमर्दनतः हस्ततलमर्दनतः सुनिर्मलीभूतो मलरहितः शोषितजलो रसश्चतुर्गुणेन वस्त्रेण कृत्वा पानस्योपरि पीड्यः

itthaṃ amunā prakāreṇa karamardanataḥ hastatalamardanataḥ sunirmalībhūto malarahitaḥ śoṣitajalo rasaścaturguṇena vastreṇa kṛtvā pānasyopari pīḍyaḥ

6.7.2.12

जीर्णग्रासलक्षणम् आह यदीत्यादि

jīrṇagrāsalakṣaṇam āha yadītyādi

6.7.2.13

तदा पारदो जीर्णग्रासो ज्ञेयः जीर्णो निःशेषत्वमापन्नो ग्रासो यस्मिन् स तथोक्तः

tadā pārado jīrṇagrāso jñeyaḥ jīrṇo niḥśeṣatvamāpanno grāso yasmin sa tathoktaḥ

6.7.2.14

यदि सकलः सर्वः वस्त्रात्परिगलितः चतुर्गुणवस्त्रात् च्युतो भवति पात्रे इति शेषः

yadi sakalaḥ sarvaḥ vastrātparigalitaḥ caturguṇavastrāt cyuto bhavati pātre iti śeṣaḥ

6.7.2.15

पुनर्यदि ग्रासेन सह एकतां यातः सन् मिलितः सन् रसो दण्डधरो न भवति स्थिररूपो न स्यात् तदा जीर्णग्रासो ज्ञातव्य इत्यर्थः

punaryadi grāsena saha ekatāṃ yātaḥ san militaḥ san raso daṇḍadharo na bhavati sthirarūpo na syāt tadā jīrṇagrāso jñātavya ityarthaḥ

6.8.2.1

रसाजीर्णलक्षणमाह ग्रासादित्यादि

rasājīrṇalakṣaṇamāha grāsādityādi

6.8.2.2

ग्रासात् कवलसंयोगात् अजीर्णपिष्टीं अजीर्णा अपरिपक्वा या पिष्टी पूर्वोक्तलक्षणा तां सूतात् रसात् यन्त्रे पातनकर्मोचिते पातयेत्

grāsāt kavalasaṃyogāt ajīrṇapiṣṭīṃ ajīrṇā aparipakvā yā piṣṭī pūrvoktalakṣaṇā tāṃ sūtāt rasāt yantre pātanakarmocite pātayet

6.8.2.3

एवं ग्रासात्पृथक्कृत्य पतितः स्वस्थो निर्मलो भवति

evaṃ grāsātpṛthakkṛtya patitaḥ svastho nirmalo bhavati

6.8.2.4

पुनर्ग्रासः पक्वो वह्नितले दत्त्वा पक्वः कृतस्तं रसेन्द्रो जरतीति

punargrāsaḥ pakvo vahnitale dattvā pakvaḥ kṛtastaṃ rasendro jaratīti

6.9.2.1

ग्रासजारणायां यन्त्रादिकरणमाह दोलायामित्यादि

grāsajāraṇāyāṃ yantrādikaraṇamāha dolāyāmityādi

6.9.2.2

यथाक्रमेणैव चतुःषष्ट्यादिनैव चत्वारो ग्रासा दोलायां जार्याः शेषा ग्रासाश्चत्वारः असंख्या वा कच्छपयन्त्रे जलयन्त्रे च जार्याः

yathākrameṇaiva catuḥṣaṣṭyādinaiva catvāro grāsā dolāyāṃ jāryāḥ śeṣā grāsāścatvāraḥ asaṃkhyā vā kacchapayantre jalayantre ca jāryāḥ

6.9.2.3

शेषाश्चत्वारः कुतः यतो ऽन्यशास्त्रेषु अष्टैव ग्रासाः

śeṣāścatvāraḥ kutaḥ yato 'nyaśāstreṣu aṣṭaiva grāsāḥ

6.9.2.4

जारणे किमवधिः यावद्द्विगुणादिकं जरति पारदाद्द्विगुणितं आदिशब्देन द्विगुणान्न्यूनं न कार्यं अधिकमधिकं च भवतु

jāraṇe kimavadhiḥ yāvaddviguṇādikaṃ jarati pāradāddviguṇitaṃ ādiśabdena dviguṇānnyūnaṃ na kāryaṃ adhikamadhikaṃ ca bhavatu

6.9.2.5

शक्त्यवतरेऽष्टौ बृहच्छास्त्रे क्वचिद् अष्टौ ग्रासा उक्ताः क्वचिद्विंशतिग्रासा इति

śaktyavatare'ṣṭau bṛhacchāstre kvacid aṣṭau grāsā uktāḥ kvacidviṃśatigrāsā iti

6.12.2.1

ग्रासेऽनिर्दिष्टसंख्यत्वं दर्शयन्नाह नेत्यादि

grāse'nirdiṣṭasaṃkhyatvaṃ darśayannāha netyādi

6.12.2.2

अत्रास्मिन् शास्त्रे आदौ प्रथमं ग्रासप्रमाणनियमः कर्तुं न शक्यः

atrāsmin śāstre ādau prathamaṃ grāsapramāṇaniyamaḥ kartuṃ na śakyaḥ

6.12.2.3

यतः कारणात् गगनमभ्रं सर्वाङ्गं न ग्रसते रस इति शेषः

yataḥ kāraṇāt gaganamabhraṃ sarvāṅgaṃ na grasate rasa iti śeṣaḥ

6.12.2.4

तत्सर्वाङ्गग्रस्तं गगनमभ्रं लक्षणैरेव ज्ञातव्यमित्यर्थः

tatsarvāṅgagrastaṃ gaganamabhraṃ lakṣaṇaireva jñātavyamityarthaḥ

Mugdhāvabodhinī