5.2.2.3

पुनरेकीभावेन विना ग्रासो न जीर्यते जारणत्वं नाप्नोति

punarekībhāvena vinā grāso na jīryate jāraṇatvaṃ nāpnoti

5.2.2.4

तेन हेतुना गर्भद्रुतिपूर्विका जारणा कार्या रसबन्धे जारणं हेतुरिति भावः

tena hetunā garbhadrutipūrvikā jāraṇā kāryā rasabandhe jāraṇaṃ heturiti bhāvaḥ

5.3.2.1

जारणायां प्रथमं कर्तव्यमाह बीजानामित्यादि

jāraṇāyāṃ prathamaṃ kartavyamāha bījānāmityādi

5.3.2.2

बीजानां शुल्बाभ्रादीनां कोऽप्यनिर्वचनीयः संस्कारो गर्भे द्रुतिकारकः प्रथमं कर्तव्यः संस्क्रियत इति संस्कारः

bījānāṃ śulbābhrādīnāṃ ko'pyanirvacanīyaḥ saṃskāro garbhe drutikārakaḥ prathamaṃ kartavyaḥ saṃskriyata iti saṃskāraḥ

5.3.2.3

किंविशिष्टः तादृशः तैः बीजैः सदृशः यथा बीजानि शक्तिमन्ति सन्ति तथा संस्कारो ऽपि शक्तिमान् कर्तव्य इत्यर्थः

kiṃviśiṣṭaḥ tādṛśaḥ taiḥ bījaiḥ sadṛśaḥ yathā bījāni śaktimanti santi tathā saṃskāro 'pi śaktimān kartavya ityarthaḥ

5.3.2.4

संस्कारः केन कर्तव्यः अम्लवर्गेण जम्बीरादिना

saṃskāraḥ kena kartavyaḥ amlavargeṇa jambīrādinā

5.3.2.5

येन संस्कारेण रसराजस्य गर्भे रसोदरे बीजानि धातूपधातुजातानि शुल्बाभ्रादीनि द्रवन्तीत्यर्थः

yena saṃskāreṇa rasarājasya garbhe rasodare bījāni dhātūpadhātujātāni śulbābhrādīni dravantītyarthaḥ

5.4.2.1

हेमबीजप्रशंसनमाह समेत्यादि

hemabījapraśaṃsanamāha sametyādi

5.4.2.2

सममाक्षिककृतवापं समभागं तुल्यांशं हेम्ना यन्माक्षिकं तस्य कृत्वा वापो वारं वारम् आक्षेपो ऽग्नियोगाद् यस्मिन् तथोक्तं पुनस्तद्धेम सममाक्षिकसत्वसंयुतं हेम्ना समं तुल्यं यन्माक्षिकसत्वं तेन संयुतं कृतखोटं कुर्यात्

samamākṣikakṛtavāpaṃ samabhāgaṃ tulyāṃśaṃ hemnā yanmākṣikaṃ tasya kṛtvā vāpo vāraṃ vāram ākṣepo 'gniyogād yasmin tathoktaṃ punastaddhema samamākṣikasatvasaṃyutaṃ hemnā samaṃ tulyaṃ yanmākṣikasatvaṃ tena saṃyutaṃ kṛtakhoṭaṃ kuryāt

5.4.2.3

तत्खोटरूपं हेम गर्भे पारदान्तर्द्रवति

tatkhoṭarūpaṃ hema garbhe pāradāntardravati

5.4.2.4

पुनस्तद्द्रावितं हेम जरति जीर्णताम् आप्नोति

punastaddrāvitaṃ hema jarati jīrṇatām āpnoti

5.4.2.5

तद्धेम जरितं सत् सूतं रसेश्वरं बध्नाति

taddhema jaritaṃ sat sūtaṃ raseśvaraṃ badhnāti

5.4.2.6

अन्यथा अन्यप्रकारेण सूतो बन्धनं नाप्नोति

anyathā anyaprakāreṇa sūto bandhanaṃ nāpnoti

5.4.2.7

माक्षिकस्य वापो हेम्नो वर्णोत्कर्षप्रद इति भावः

mākṣikasya vāpo hemno varṇotkarṣaprada iti bhāvaḥ

5.5.2.1

माक्षिकसत्वचारणाद्रसे गुणोत्कर्षम् आह माक्षिकसत्वमित्यादि

mākṣikasatvacāraṇādrase guṇotkarṣam āha mākṣikasatvamityādi

5.5.2.2

माक्षिकसत्वं वह्न्यौषधयोगद्रुतं यद्धेममाक्षिकसारं हेम्ना कनकेन सह सूते पारदे पूर्वं यद्गुतं पुनः पादादिकजारितं पादादिकविभागेन पादार्धसत्वेन निःशेषतामाप्तं सत् अयं सूतः तारारिष्टं तारं रूप्यादि अरिष्टं शुभं वरकनकं कुरुते

mākṣikasatvaṃ vahnyauṣadhayogadrutaṃ yaddhemamākṣikasāraṃ hemnā kanakena saha sūte pārade pūrvaṃ yadgutaṃ punaḥ pādādikajāritaṃ pādādikavibhāgena pādārdhasatvena niḥśeṣatāmāptaṃ sat ayaṃ sūtaḥ tārāriṣṭaṃ tāraṃ rūpyādi ariṣṭaṃ śubhaṃ varakanakaṃ kurute

5.5.2.3

केन विधानेन पत्त्रलेपनेन पत्रं कण्टकभेदि तत्र योऽसौ लेपः वह्नियोगादिति शेषः तेन

kena vidhānena pattralepanena patraṃ kaṇṭakabhedi tatra yo'sau lepaḥ vahniyogāditi śeṣaḥ tena

5.5.2.4

हेममाक्षिकसत्वजारितस्य रूप्यपत्रलेपेन कनकं स्यादिति व्यक्तार्थः

hemamākṣikasatvajāritasya rūpyapatralepena kanakaṃ syāditi vyaktārthaḥ

5.6.2.1

गर्भद्रुतेर् लक्षणमाह समेत्यादि

garbhadruter lakṣaṇamāha sametyādi

5.6.2.2

यदि ग्रासः समरसतां यातो भवेद्रसतुल्यरूपतां प्राप्तो भवेत् पुनर्वस्त्राद्गलितो भवेत् चतुर्गुणश्वेतवस्त्रान्निःसृतो भवेत् पुनस्तुलनायां तुलाकर्मणि यदाधिकोऽपि स्यात्तदा गर्भे पारदस्यान्तर् द्रुतो ग्रासो ज्ञातव्यः गर्भद्रुतो रसो वेदितव्य इति व्यक्तार्थः

yadi grāsaḥ samarasatāṃ yāto bhavedrasatulyarūpatāṃ prāpto bhavet punarvastrādgalito bhavet caturguṇaśvetavastrānniḥsṛto bhavet punastulanāyāṃ tulākarmaṇi yadādhiko'pi syāttadā garbhe pāradasyāntar druto grāso jñātavyaḥ garbhadruto raso veditavya iti vyaktārthaḥ

Mugdhāvabodhinī