4.22.2.1

अथ शुल्बाभ्रमाह घनेत्यादि

atha śulbābhramāha ghanetyādi

4.22.2.2

घनसत्वशुल्बमाक्षिकसमभागनियोजितं घनसत्वम् अभ्रसत्वं शुल्बं ताम्रं माक्षिकं स्वर्णमाक्षिकं समभागेन तुल्यभागेन नियोजितं प्रयुक्तं तन्मिलितं सत् शुल्बाभ्रं कथितम्

ghanasatvaśulbamākṣikasamabhāganiyojitaṃ ghanasatvam abhrasatvaṃ śulbaṃ tāmraṃ mākṣikaṃ svarṇamākṣikaṃ samabhāgena tulyabhāgena niyojitaṃ prayuktaṃ tanmilitaṃ sat śulbābhraṃ kathitam

4.22.2.3

अत्र शुल्बं कीदृशं प्रयोज्यं तदाह

atra śulbaṃ kīdṛśaṃ prayojyaṃ tadāha

4.22.2.3.2

द्वावर्कौ म्लेच्छनेपालौ रसे नेपाल उत्तमः

dvāvarkau mlecchanepālau rase nepāla uttamaḥ

4.22.2.3.3

घनघातसहः स्निग्धो रक्तपत्रोऽमलो मृदुः

ghanaghātasahaḥ snigdho raktapatro'malo mṛduḥ

4.22.2.4

म्लेच्छस्तु क्षालितः कृष्णो रूक्षस्निग्धो घनासहः

mlecchastu kṣālitaḥ kṛṣṇo rūkṣasnigdho ghanāsahaḥ

4.22.2.4.2

मिश्रितो नागलोहाभ्यां न श्रेष्ठो रसकर्मणि

miśrito nāgalohābhyāṃ na śreṣṭho rasakarmaṇi

4.22.2.4.3

इति अतो नेपालकं ग्राह्यमित्यर्थः

iti ato nepālakaṃ grāhyamityarthaḥ

4.22.2.5

तच्छुल्वाभ्रं रसः क्षिप्रं चरति पुनः क्षिप्रं शीघ्रं तच्छुल्बं जीर्यति जारणमाप्नोति

tacchulvābhraṃ rasaḥ kṣipraṃ carati punaḥ kṣipraṃ śīghraṃ tacchulbaṃ jīryati jāraṇamāpnoti

4.22.2.6

अत्र माक्षिकयोगः शुल्बाभ्रसत्वमेलनार्थं रसप्रीत्येति भावः

atra mākṣikayogaḥ śulbābhrasatvamelanārthaṃ rasaprītyeti bhāvaḥ

4.22.2.7

शुल्बाभ्रचारणविधानमाह इतीत्यादि

śulbābhracāraṇavidhānamāha itītyādi

4.22.2.8

इति पूर्वोक्तं ताप्यशुल्बसहितं ताप्यं स्वर्णमाक्षिकं शुल्बं ताम्रं नेपालसंज्ञकं ताभ्यां सहितं मिश्रितं घनसत्वं तप्तलोहखल्वके मृदितं कार्यं मर्दनीयं कैः कृत्वा काञ्जिकवेतसजम्बीरबीजपूराम्लैः काञ्जिकमुक्तविधानं सौवीरं वेतसं चुक्रं जम्बीरं प्रसिद्धं बीजपूरो मातुलुङ्गः एतेषामम्लैः द्रवरूपैः

iti pūrvoktaṃ tāpyaśulbasahitaṃ tāpyaṃ svarṇamākṣikaṃ śulbaṃ tāmraṃ nepālasaṃjñakaṃ tābhyāṃ sahitaṃ miśritaṃ ghanasatvaṃ taptalohakhalvake mṛditaṃ kāryaṃ mardanīyaṃ kaiḥ kṛtvā kāñjikavetasajambīrabījapūrāmlaiḥ kāñjikamuktavidhānaṃ sauvīraṃ vetasaṃ cukraṃ jambīraṃ prasiddhaṃ bījapūro mātuluṅgaḥ eteṣāmamlaiḥ dravarūpaiḥ

4.22.2.9

ततः शुल्वाभ्रं रसेन्द्रः पारदश्चरति ग्रसति

tataḥ śulvābhraṃ rasendraḥ pāradaścarati grasati

4.22.2.10

लोहखल्वस्य कथनात् तप्तखल्वके मर्दनं कुर्यादिति तात्पर्यार्थः

lohakhalvasya kathanāt taptakhalvake mardanaṃ kuryāditi tātparyārthaḥ

4.23.2.1

प्रकारान्तरमाह इतीत्यादि

prakārāntaramāha itītyādi

4.23.2.2

इति पूर्वोक्तलक्षणं तीक्ष्णशुल्बनागं तीक्ष्णं ताम्रं नागं च एतत्त्रयं माक्षिकयुक्तं स्वर्णमाक्षिकयुतं समं तुल्यभागं कुर्यात्

iti pūrvoktalakṣaṇaṃ tīkṣṇaśulbanāgaṃ tīkṣṇaṃ tāmraṃ nāgaṃ ca etattrayaṃ mākṣikayuktaṃ svarṇamākṣikayutaṃ samaṃ tulyabhāgaṃ kuryāt

4.23.2.3

तत्कृतं खोटं तैः सर्वैः पिष्टीस्तम्भेन खोटभस्म कार्यम्

tatkṛtaṃ khoṭaṃ taiḥ sarvaiḥ piṣṭīstambhena khoṭabhasma kāryam

4.23.2.4

पुटविधिना वह्निपुटविधानेन तत्कृतं खोटं भस्म कार्यं पुनः तद्भस्म सत्वे निर्व्यूढं निर्वाहितं सत् सत्वरञ्जकं भवति खसत्वे अभ्रसत्वे रागदायि भवति रञ्जितं तत्सत्वं रसरञ्जकं भवेदिति

puṭavidhinā vahnipuṭavidhānena tatkṛtaṃ khoṭaṃ bhasma kāryaṃ punaḥ tadbhasma satve nirvyūḍhaṃ nirvāhitaṃ sat satvarañjakaṃ bhavati khasatve abhrasatve rāgadāyi bhavati rañjitaṃ tatsatvaṃ rasarañjakaṃ bhavediti

4.24.2.1

रञ्जितघनसत्वस्य चारणमाह चार्यमित्यादि

rañjitaghanasatvasya cāraṇamāha cāryamityādi

4.24.2.2

तद्विधं पूर्वरञ्जितं घनसत्वम् अभ्रसत्वं च घनं केवलघनोद्भवं सत्वं अरञ्जितं रसे पारदे चार्यं ग्रासग्रसनमानेनैतद् अभ्रसत्वं रसे संयोज्यम्

tadvidhaṃ pūrvarañjitaṃ ghanasatvam abhrasatvaṃ ca ghanaṃ kevalaghanodbhavaṃ satvaṃ arañjitaṃ rase pārade cāryaṃ grāsagrasanamānenaitad abhrasatvaṃ rase saṃyojyam

Mugdhāvabodhinī