4.10.2.4

एतत्पिण्डं लोहनिभं मुण्डप्रभं सत्त्वं पातयति पूर्वसंबधात् घनस्य

etatpiṇḍaṃ lohanibhaṃ muṇḍaprabhaṃ sattvaṃ pātayati pūrvasaṃbadhāt ghanasya

4.11.2.1

सूर्यातपपीतरसा इति सूर्यातपे सवितृघर्मे पीताः शोषिता रसा द्रवा यैः एवंविधा धातवो ध्माताः सन्तः स्वल्पं ईषन्मात्रं सत्त्वं मुञ्चन्ति त्यजन्ति

sūryātapapītarasā iti sūryātape savitṛgharme pītāḥ śoṣitā rasā dravā yaiḥ evaṃvidhā dhātavo dhmātāḥ santaḥ svalpaṃ īṣanmātraṃ sattvaṃ muñcanti tyajanti

4.11.2.2

पुनस्त एव सूर्यातपपीतरसा धातवः स्वस्थानस्थाः स्वकीयं यत्स्थानं द्रवेण स्थानपिण्डं रूपं तस्मिन् तिष्ठन्तीति एवंविधाः सन्तो बहलं भूयिष्ठं सत्वं मुञ्चन्ति द्रवन्तीत्यर्थः

punasta eva sūryātapapītarasā dhātavaḥ svasthānasthāḥ svakīyaṃ yatsthānaṃ draveṇa sthānapiṇḍaṃ rūpaṃ tasmin tiṣṭhantīti evaṃvidhāḥ santo bahalaṃ bhūyiṣṭhaṃ satvaṃ muñcanti dravantītyarthaḥ

4.11.2.3

सूर्यातपपीतरसा इति केषां सूर्यावर्तकदलीवन्ध्याकर्कोटक्यादीनां द्रावकौषधीनाम्

sūryātapapītarasā iti keṣāṃ sūryāvartakadalīvandhyākarkoṭakyādīnāṃ drāvakauṣadhīnām

4.12.2.1

पतितसत्त्वलक्षणम् आह बहुगम्भीरम् इत्यादि

patitasattvalakṣaṇam āha bahugambhīram ityādi

4.12.2.2

मेघो घनो बहुगम्भीरं यथा स्यात्तथा ध्मातः सन् सुवर्णधाराभिः शोभनवर्णधाराभिः वा सुवर्णवत् कनकवत् वर्णो यासां ताभिः निर्मलत्वात् प्रकाशकत्वाच्च वर्षति धारापातं विदधाति

megho ghano bahugambhīraṃ yathā syāttathā dhmātaḥ san suvarṇadhārābhiḥ śobhanavarṇadhārābhiḥ vā suvarṇavat kanakavat varṇo yāsāṃ tābhiḥ nirmalatvāt prakāśakatvācca varṣati dhārāpātaṃ vidadhāti

4.12.2.3

कथंभूतं देवमुखतुल्यं वह्निना तुल्यं समं अमलं निर्मलं हरितपीतरक्तादिधूमरहितत्वात् पतितं सत्वं तथा विन्द्यात् घनस्येत्यर्थः

kathaṃbhūtaṃ devamukhatulyaṃ vahninā tulyaṃ samaṃ amalaṃ nirmalaṃ haritapītaraktādidhūmarahitatvāt patitaṃ satvaṃ tathā vindyāt ghanasyetyarthaḥ

4.12.2.4

तथा ग्रन्थान्तरे

tathā granthāntare

4.12.2.4.2

भस्त्रानलेन तीव्रेण महाज्वाले हुताशने

bhastrānalena tīvreṇa mahājvāle hutāśane

4.12.2.4.3

अतिदीप्ते भवेद्बुद्धा अङ्गाराः क्षयमागताः

atidīpte bhavedbuddhā aṅgārāḥ kṣayamāgatāḥ

4.12.2.5

पुनरन्या न चेन्मूर्ध्नि द्विस्त्रिर्वाराणि बुद्धिमान्

punaranyā na cenmūrdhni dvistrirvārāṇi buddhimān

4.12.2.5.2

यदा दीप्तो भवेद्वह्निः शुद्धज्वालो महाबलः

yadā dīpto bhavedvahniḥ śuddhajvālo mahābalaḥ

4.12.2.6

पतितं तु तदा विन्द्यात् तत्सत्त्वं नात्र संशयः

patitaṃ tu tadā vindyāt tatsattvaṃ nātra saṃśayaḥ

4.12.2.6.2

पतितं तु पृथक्कार्यं किट्टाङ्गारविवर्जितम्

patitaṃ tu pṛthakkāryaṃ kiṭṭāṅgāravivarjitam

4.12.2.7

निर्गुणं लक्षयित्वा तु पुनर् धाम्यो

nirguṇaṃ lakṣayitvā tu punar dhāmyo

4.12.2.7.2

द्विस्त्रिरेवमशेषं तु ध्मातः सत्त्वं विमुञ्चति

dvistrirevamaśeṣaṃ tu dhmātaḥ sattvaṃ vimuñcati

4.14.2.1

माक्षिकसत्वान्तरसंयोगात् सत्त्वस्य गुणाधिक्यं दर्शयन्नाह माक्षिकेत्यादि

mākṣikasatvāntarasaṃyogāt sattvasya guṇādhikyaṃ darśayannāha mākṣiketyādi

4.14.2.2

गगने भवं गगनं अण्प्रत्ययान्तं णितो वा इति सूत्रेण न वृद्धिः

gagane bhavaṃ gaganaṃ aṇpratyayāntaṃ ṇito vā iti sūtreṇa na vṛddhiḥ

4.14.2.3

माक्षिके भवं माक्षिकं माक्षिकसत्वं तेन सहितं पूर्वसत्वं चेत् ध्मातं तदुभयसत्वं मुखप्रदं भवति रसस्य इति शेषः

mākṣike bhavaṃ mākṣikaṃ mākṣikasatvaṃ tena sahitaṃ pūrvasatvaṃ cet dhmātaṃ tadubhayasatvaṃ mukhapradaṃ bhavati rasasya iti śeṣaḥ

4.14.2.4

मुखं प्रकृष्टेन ददातीति समासः

mukhaṃ prakṛṣṭena dadātīti samāsaḥ

Mugdhāvabodhinī