4.3.2.1

सुगमत्वाद्गुणाधिकत्वाच्च सत्त्वं प्रशंसति मुक्त्वेत्यादि

sugamatvādguṇādhikatvācca sattvaṃ praśaṃsati muktvetyādi

4.3.2.2

अभ्रसत्त्वमेकं मुक्त्वा त्यक्त्वा अन्यो ऽपरो रसपक्षापकर्तनसमर्थो न पारदपक्षच्छेत्ता न तेन सत्त्वेन सुखं यथा स्यात्तथा रसः पारदो नियम्यते पारदस्य नियमनं भवेदित्यर्थः बध्यते च बन्धनं प्राप्यते रसो बद्धो भवतीत्यर्थः

abhrasattvamekaṃ muktvā tyaktvā anyo 'paro rasapakṣāpakartanasamartho na pāradapakṣacchettā na tena sattvena sukhaṃ yathā syāttathā rasaḥ pārado niyamyate pāradasya niyamanaṃ bhavedityarthaḥ badhyate ca bandhanaṃ prāpyate raso baddho bhavatītyarthaḥ

4.3.2.3

किम्भूतः सन् नियमनं बन्धनं च प्नोति निरुद्धप्रसरः सन् निरुद्ध आरुन्धित्तः प्रसरः प्रसरणं प्रकृष्टेन गमनं यस्य तादृशः

kimbhūtaḥ san niyamanaṃ bandhanaṃ ca pnoti niruddhaprasaraḥ san niruddha ārundhittaḥ prasaraḥ prasaraṇaṃ prakṛṣṭena gamanaṃ yasya tādṛśaḥ

4.4.2.1

रसबन्धने ऽधिकारित्वं दर्शयन्नाह पक्षच्छेदम् इत्यादि

rasabandhane 'dhikāritvaṃ darśayannāha pakṣacchedam ityādi

4.4.2.2

यो वादी अभ्रसत्त्वग्रसनेन विना पक्षच्छेदम् कृत्वा पक्षापकर्तनम् अविधाय रसबन्धं कर्तुं पारदबन्धनं विधातुम् ईहते चेष्टते स वादी न किंतु जड एवम् अपण्डित इति भावः

yo vādī abhrasattvagrasanena vinā pakṣacchedam kṛtvā pakṣāpakartanam avidhāya rasabandhaṃ kartuṃ pāradabandhanaṃ vidhātum īhate ceṣṭate sa vādī na kiṃtu jaḍa evam apaṇḍita iti bhāvaḥ

4.4.2.3

कः कृत्वा रसबन्धनं कर्तुमीहते बीजैः रक्ताभ्रहेमरसकैर् इत्यादिभिः

kaḥ kṛtvā rasabandhanaṃ kartumīhate bījaiḥ raktābhrahemarasakair ityādibhiḥ

4.4.2.4

एवाव्ययम् अन्यद्रव्यव्यवच्छेदी

evāvyayam anyadravyavyavacchedī

4.4.2.5

पक्षच्छेदनं कृत्वा बन्धनं कार्यमयं विधिः अन्यथा त्व् अविधिः

pakṣacchedanaṃ kṛtvā bandhanaṃ kāryamayaṃ vidhiḥ anyathā tv avidhiḥ

4.4.2.6

अविधेर् दृष्टान्तमाह यथा अजितेन्द्रियो लम्पटः पुमान् मोक्षं वाञ्छति

avidher dṛṣṭāntamāha yathā ajitendriyo lampaṭaḥ pumān mokṣaṃ vāñchati

4.4.2.7

अजितेन्द्रियजडयोः साम्यमिति

ajitendriyajaḍayoḥ sāmyamiti

4.5.2.1

पक्षच्छिन्नपारदस्य लक्षणमाह नेत्यादि

pakṣacchinnapāradasya lakṣaṇamāha netyādi

4.5.2.2

एवंविधः पारदः सूतो यः स पक्षच्छिन्नः पक्षौ छिन्नौ छेदितौ यस्येति समासः

evaṃvidhaḥ pāradaḥ sūto yaḥ sa pakṣacchinnaḥ pakṣau chinnau cheditau yasyeti samāsaḥ

4.5.2.3

स कः यो नाधः पतति अधःपातने कृते ऊर्ध्वतो ऽधोभागो न पतति पुनरधोभागत ऊर्ध्वपातने कृते ऊर्ध्वं न याति अनुद्गारी अचञ्चलो भवेत् यन्त्रे स्वस्थ एव तिष्ठतीत्यर्थः

sa kaḥ yo nādhaḥ patati adhaḥpātane kṛte ūrdhvato 'dhobhāgo na patati punaradhobhāgata ūrdhvapātane kṛte ūrdhvaṃ na yāti anudgārī acañcalo bhavet yantre svastha eva tiṣṭhatītyarthaḥ

4.5.2.4

पुनः किंविशिष्टः अभ्रजीर्णः अभ्रकं जीर्णं निःशेषताम् आप्तं यस्मिन् रस इति समासः

punaḥ kiṃviśiṣṭaḥ abhrajīrṇaḥ abhrakaṃ jīrṇaṃ niḥśeṣatām āptaṃ yasmin rasa iti samāsaḥ

4.5.2.5

ग्रासमात्रेण पक्षच्छेदो न जायते यावन्न चारितमभ्रकं जरतीति ध्वन्यर्थः

grāsamātreṇa pakṣacchedo na jāyate yāvanna cāritamabhrakaṃ jaratīti dhvanyarthaḥ

4.5.2.6

स पक्षच्छिन्नः सूत इति

sa pakṣacchinnaḥ sūta iti

4.6.2.1

वज्राभ्रं विहाय पिनाकनागभेकाः सत्वमोचनेऽसमर्था इति दर्शयन्नाह श्वेतेत्यादि

vajrābhraṃ vihāya pinākanāgabhekāḥ satvamocane'samarthā iti darśayannāha śvetetyādi

4.6.2.2

ये ध्माताः स्थूलतारकारहिताः पत्त्रचयेन वर्जिता रक्तपीतकृष्णाः कथिताः पूर्वं वर्णितास्ते श्वेतादिचतुर्वर्णा भवन्ति

ye dhmātāḥ sthūlatārakārahitāḥ pattracayena varjitā raktapītakṛṣṇāḥ kathitāḥ pūrvaṃ varṇitāste śvetādicaturvarṇā bhavanti

4.6.2.3

त्रयाणां रक्तपीतकृष्णवर्णाभ्राणां चेत् श्वेतवर्ण आदौ युज्यते तदा चतुर्वर्णा भवन्तीत्यर्थः

trayāṇāṃ raktapītakṛṣṇavarṇābhrāṇāṃ cet śvetavarṇa ādau yujyate tadā caturvarṇā bhavantītyarthaḥ

4.6.2.4

तेषां चतुर्वर्णानां मध्ये यो वज्री वज्रसंज्ञको घनः स सत्वं मुञ्चति ध्मातः सन् सत्वं त्यजति नान्ये

teṣāṃ caturvarṇānāṃ madhye yo vajrī vajrasaṃjñako ghanaḥ sa satvaṃ muñcati dhmātaḥ san satvaṃ tyajati nānye

Mugdhāvabodhinī