1.28.2.3

किंविशिष्टम् अनादिविग्रहम् आदिश्च विग्रहं च आदिविग्रहे ते न विद्येते यत्र सः तं उत्पत्तिशरीरयोरभावात् स्थूलज्ञानाभाव इति तात्पर्यार्थः

kiṃviśiṣṭam anādivigraham ādiśca vigrahaṃ ca ādivigrahe te na vidyete yatra saḥ taṃ utpattiśarīrayorabhāvāt sthūlajñānābhāva iti tātparyārthaḥ

1.30.2.1

शरीरस्य वयोविभागेनास्थिरत्वं दर्शयन्नाह बाल इत्यादि

śarīrasya vayovibhāgenāsthiratvaṃ darśayannāha bāla ityādi

1.30.2.2

षोडशवर्ष इति षोडश वर्षाणि यस्य वयसि स षोडशाब्दो बाल इत्यर्थः

ṣoḍaśavarṣa iti ṣoḍaśa varṣāṇi yasya vayasi sa ṣoḍaśābdo bāla ityarthaḥ

1.30.2.3

ग्रन्थान्तरे बालत्वेऽपि वयोभेदा

granthāntare bālatve'pi vayobhedā

1.30.2.4

यथा पद्यम्

yathā padyam

1.30.2.4.2

आ पञ्चमाच्च कौमारः पौगण्डो

pañcamācca kaumāraḥ paugaṇḍo navahāyanaḥ

1.30.2.4.3

आ षोडशाच्च किशोरो यौवनं च ततः

ṣoḍaśācca kiśoro yauvanaṃ ca tataḥ param

1.30.2.5

इति

iti

1.30.2.6

बालो वस्तुज्ञाने अशक्तः

bālo vastujñāne aśaktaḥ

1.30.2.7

पुनः षोडशवर्षेभ्यः परः विषयरसास्वादलम्पटो भवति विषयाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा रसाः शृङ्गारहास्यकरुणरौद्रवीरभयानकबीभत्साद्भुतशान्ताः

punaḥ ṣoḍaśavarṣebhyaḥ paraḥ viṣayarasāsvādalampaṭo bhavati viṣayāḥ śabdasparśarūparasagandhā rasāḥ śṛṅgārahāsyakaruṇaraudravīrabhayānakabībhatsādbhutaśāntāḥ

1.30.2.8

केचित् शान्तं रसं न ब्रुवन्ति निर्विकारत्वात् एतेषाम् आस्वादः स्वादस् तत्र लम्पटो व्यासक्तः अथ वा विषयानन्तरं स्नेहस्तत्रेति

kecit śāntaṃ rasaṃ na bruvanti nirvikāratvāt eteṣām āsvādaḥ svādas tatra lampaṭo vyāsaktaḥ atha vā viṣayānantaraṃ snehastatreti

1.30.2.9

अतः परतो जातविवेको भवति उत्पन्नविचारो भवति

ataḥ parato jātaviveko bhavati utpannavicāro bhavati

1.30.2.10

तदा वृद्धोऽक्षमः परं मनुष्यः मुक्तिं कैवल्यं कथम् आप्नुयात् न कथमपीत्यर्थो वयस्युपप्लवभावात्

tadā vṛddho'kṣamaḥ paraṃ manuṣyaḥ muktiṃ kaivalyaṃ katham āpnuyāt na kathamapītyartho vayasyupaplavabhāvāt

1.31.2.1

पूर्वपद्याभिप्रायं विचार्य मुक्तिप्राप्तौ प्रशङ्कितः प्राहास्मिन्न् इत्यादि

pūrvapadyābhiprāyaṃ vicārya muktiprāptau praśaṅkitaḥ prāhāsminn ityādi

1.31.2.2

अस्मिन् शरीरे वर्तमाने क्षेत्ररूपे येषां पुंसाम् आत्मसंवेदो न जातः ब्रह्मज्ञानं न जातं तेषां पुंसामेव देहत्यागाद् ऊर्ध्वं शरीरोत्सर्गतः पश्चात् तद्ब्रह्म दूरतरं दूराद्दूरतरम् इत्यर्थः

asmin śarīre vartamāne kṣetrarūpe yeṣāṃ puṃsām ātmasaṃvedo na jātaḥ brahmajñānaṃ na jātaṃ teṣāṃ puṃsāmeva dehatyāgād ūrdhvaṃ śarīrotsargataḥ paścāt tadbrahma dūrataraṃ dūrāddūrataram ityarthaḥ

1.32.2.1

अधुना पूर्वमतं द्रढयति ब्रह्मादय इत्यादि

adhunā pūrvamataṃ draḍhayati brahmādaya ityādi

1.32.2.2

यस्मिन् ब्रह्मादयो विष्णुरुद्रेन्द्रादयो ब्रह्मविदो यजन्ते संगतिं कुर्वन्ति समाप्नुवन्तीत्यर्थः यज देवपूजासंगतिकरणदानेषु अत्र संगतिकरणम् अर्थो दर्शितः

yasmin brahmādayo viṣṇurudrendrādayo brahmavido yajante saṃgatiṃ kurvanti samāpnuvantītyarthaḥ yaja devapūjāsaṃgatikaraṇadāneṣu atra saṃgatikaraṇam artho darśitaḥ

1.32.2.3

किं कृत्वा प्राप्नुवन्ति दिव्यां तनुं परमां समाश्रित्य सम्प्राप्य तेभ्यो ब्रह्मादिभ्यो ऽप्यन्ये अपरे मुनयो नारदादयो जीवन्मुक्ता यजन्ते संगतिं कुर्वन्ति

kiṃ kṛtvā prāpnuvanti divyāṃ tanuṃ paramāṃ samāśritya samprāpya tebhyo brahmādibhyo 'pyanye apare munayo nāradādayo jīvanmuktā yajante saṃgatiṃ kurvanti

1.32.2.4

ते ऽपि किंविशिष्टाः कल्पान्तस्थायिनः प्रलयान्तेऽपि तिष्ठन्तीति भावः

te 'pi kiṃviśiṣṭāḥ kalpāntasthāyinaḥ pralayānte'pi tiṣṭhantīti bhāvaḥ

1.32.2.5

ब्रह्मादयस् तिष्ठन्त एव

brahmādayas tiṣṭhanta eva

Mugdhāvabodhinī